Mehmet Kaplan

MEHMET KAPLAN (1915-1986)

mehmet kaplanAraştırmacı ve akademisyen kimliğiyle öne çıkan Mehmet Kaplan, 5 Mart 1915'te Eskişehir Sivrihisar'da dünyaya geldi. İlk ve orta öğrenimini Sivrihisar ve Eskişehir'de tamamladı. 1935'te İstanbul Yüksek Öğretmen Okulu Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünü bitirip bu bölümde asistan olarak çalışmaya başladı. Daha sonra 1943'te doçent ve 1952'de profesör unvanını aldı.

Mehmet Kaplan, Erzurum Atatürk Üniversitesini kurmakla görevlendirilen kişiler arasında yer aldı. Atatürk Üniversitesinde Edebiyat Fakültesi Dekanlığı ve rektör vekilliği görevleri başta olmak üzere üniversitenin farklı kademelerinde görev yaptı. Daha sonra İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yeni Türk Edebiyatı Kürsüsü'nün başına geçti.

Mehmet Kaplan, yazın çalışmalarına 1939'da başladı. Yeni Türk Edebiyatı alanında uzmanlaşmasına rağmen Türk edebiyatını bir bütün olarak ele aldı. Deneme türündeki yazılarını "Hareket", "İnkılapçı Gençlik", "İstanbul", "Bayrak", "Hisar", "Türk Edebiyatı", "Türk Kültürü", "Türk Yurdu" ve "Milli Kültür" dergilerinde yayımladı. Buralarda çıkan denemelerin birçoğunu "Nesillerin Ruhu", "Büyük Türkiye Rüyası" ve "Edebiyatımızın İçinden" isimleriyle kitaplaştırdı.

Mehmet Kaplan, Tanzimat sonrası edebiyatımızın geçirdiği aşamaları tespit edip incelediği her şairi kendisinden öncekilere ve geleneğe göre değerlendirip şairlerin hayatlarını ortaya koyduğu ayrıntılı araştırma ve incelemesini "Şiir Tahlilleri" isminde bir araya getirir. Tanzimat sonrasının roman ve hikâyeleri üzerinde de geniş bir incelemede bulunur. Bunları "Hikâye Tahlilleri" ismi altında kitaplaştırır.

Mehmet Kaplan edebiyatımızın başlangıç aşamasından bu yana belirli bazı metinler üzerinde incelemeler yaptı. Oğuz Kağan, Orhun Yazıtları, Dede Korkut Hikâyeleri, Köroğlu Destanı ve Yunus Emre Divanı üzerinde çalıştı. İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı, İslami Dönem Türk Edebiyatı ve Tanzimat Sonrası Türk Edebiyatı ile ilgili araştırmalarının bazılarını "Türk Edebiyatı Üzerine Araştırmalar" ismiyle bastırdı. Liseler için de Edebiyat I, Edebiyat II ve Edebiyat III isminde ders kitapları hazırladı.

Mehmet Kaplan, 1983'te Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu üyeliğine seçildi. 23 Ocak 1986'da hayata veda etti. Cenazesi, Karacaahmet Mezarlığı'na defnedildi.

Edebi Kişiliği

  • Türk edebiyatıyla ilgili çalışmalarıyla öne çıkar.
  • "Türk edebiyatı araştırmacısı" ve Ahmet Hamdi Tanpınar'ın yanında yetişmiş Yeni Türk Edebiyatı profesörüdür.
  • Türk edebiyatına getirdiği en büyük yenilik metin tahlilleri metodudur. Sahip olduğu geniş kültürün etkisiyle edebi metinleri tarihi ve sosyal çevreleri içinde değerlendirir. Edebi eserlerde insan faktörüne dikkat çekip insanı, zaman ve mekân kavramlarıyla birlikte ele alır.
  • Eserlerinde devlet-kültür-millet kavramları üzerinde ısrarla duran Mehmet Kaplan, milleti millet yapan esas unsurun kültür olduğu hususuna dikkat çeker.
  • Tanzimat sonrası edebiyatımızla Halk Edebiyatı'nın farklı konu ve kişileri hakkında araştırma, inceleme, tahlil ve eleştirileri ile tanınır. Şiir, öykü ve tipler üzerindeki tahlil çalışmaları birçok araştırmacıya örnek teşkil eder.
  • Fikir yazıları, metin tahlilleri ve edebiyat tarihi çalışmalarıyla öne çıksa da çalışmalarının çoğunu "deneme" tarzında oluşturur.
  • İlk zamanlarındaki incelemelerinde metnin anlatım biçimini öne çıkarırken; sonrasında sanatçının kişiliği, psikolojisi, hayatı ile metin arasında bağlantılar kurmaya çalışarak bir nev'i edebiyat tarihine yönelir.
  • Dilin yenileşmesi karşısında tavır alan Mehmet Kaplan, yaşayan Türkçedeki Arapça ve Farsça kelimelerin atılarak dilimizin bozulmasına şiddetle karşı çıkar. Bu kelimelerin atılmasıyla milletin manevi bir kopmuşluğa sürükleneceğine dikkat çeker. Geleneğin reddedilmesine de karşı  çıkar.
  • Eserlerinde manevi değerlere ayrı bir önem verir. Batı'yı bilen fakat kendi öz ve kültüründen ayrılmayan bir gençlik yetiştirmeyi amaç edinir.
  • Alain'in  "yazarak düşünmek" metodonu benimseyen Kaplan, birçok denemesini bu amaçla kaleme alır. Bu yazılarda fikir ve duyguyu birleştirir.
  • Mehmet Kaplan, edebiyat sahasındaki çalışmalarından ötürü Türkiye Milli Kültür Vakfı tarafından 1981'de "Milli Kültüre Hizmet Şeref Armağanı" ile ödüllendirilir.

Eserleri

İnceleme
Nesillerin Ruhu
Edebiyatımızın İçinden
Büyük Türkiye Rüyası
Türk Edebiyatı Üzerine Araştırmalar
Kültür ve Dil
Tevfik Fikret ve Şiirleri
Türk Milletinin Kültürel Değerleri
Namık Kemal
Şiir Tahlilleri
Hikâye Tahlilleri
Tanpınar'ın Şiir Dünyası


Ayrıca bakınız


1. Öz (Saf) Şiir Anlayışını Sürdüren Şiir

2. Serbest Nazım ve Toplumcu Gerçekçi Şiir

3. Milli Edebiyat Zevk ve Anlayışını Sürdüren Şiir (Memleketçiler)

4. Birinci Yeni (Garipçiler)

5. Garip Dışında Yeniliği Sürdüren Şairler

6. Maviciler

7. Hisarcılar

8. İkinci Yeni Şiiri

9. 1960 Sonrası (İkinci Yeni Sonrası) Toplumcu Şiir

10. 1980 Sonrası Türk Şiiri

11. Cumhuriyet Döneminde Halk Şiiri

Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatında Anlatmaya Bağlı Metinler (Hikâye-Roman)

Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatında Göstermeye Bağlı Metinler (Tiyatro)

Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatında Öğretici Metinler
Mehmet Kaplan (1915-1986)

Ayrıca bakınız


Hiç yorum yok:

Yorum Gönder