Fakir Baykurt (1929-1999)

fakir baykurt

Yaşar ve sendikacı Fakir Baykurt, 15 Haziran 1929'da Burdur’un Yeşilova ilçesine bağlı Akçaköy'de az topraklı köylü bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelir. İlköğrenimine 1936'da Akçaköy İlkokulunda başlar. Babasını çok erken yaşlarda kaybedince dayısı tarafından Balıkesir'in Burhaniye ilçesine götürülür. Burada dokumacılık yapar. II. Dünya Savaşı'nın başlaması ve dayısının bu savaşa katılmak için askere alınması Fakir Baykurt'un tekrar doğduğu yere dönmesine neden olur. Köyüne dönen yazar ilkokula kaldığı yerden devam eder. İlkokulu bitirdikten sonra Isparta Gönen Köy Enstitüsüne yazılır. Sonrasında Köy Enstitüleri her açıdan onun beslenme kaynağı olur.

Fakir Baykurt, Köy Enstitüsünü bitirdikten sonra 5 yıl köy öğretmenliği yaptı. Sonra Ankara'da Gazi Eğitim Enstitüsünü bitirdi. Sivas, Hafik ve Şavşat ilçelerinde öğretmenlik yaptı. İlköğretim müfettişliği görevinde bulundu. 1962'de eğitim görmek amacıyla ABD'ye gitti.

Yazın hayatına şiirle başlayan Fakir Baykurt, ilkin Orhan Veli çizgisinde şiirler yazar. 1950'den sonra hikâye ve roman türüne yönelir. Özellikle 1950-1970 yılları arasındaki dönemde "Köy Edebiyatı Hareketi"nin önde gelen temsilcisi olur. Köy enstitüsü yıllarında şiire olan ilgisi artar ve kendini tamamen okumaya verir. İlk şiiri "Fesleğen Kolum" bu dönemde "Türk'e Doğru" dergisinde çıkar. Türkçeye çevrilen klasikleri başucu yapar. Ayrıca Nazım Hikmet'in şiirine gizli gizli hayranlık duyar. 1958'de ilk romanı olan "Yılanların Öcü" ile Yunus Nadi Roman Ödülü'nde birinci olur. Bu eseri 1961-1962 yıllarında tiyatroya ve filme uyarlanır. Fakir Baykurt daha sonra Cumhuriyet gazetesinde yazmaya başlar. "Efendilik Savaşı" kitabını da bu yıllarda yayımlar.

Fakir Baykurt, 1965'te Türkiye Öğretmenler Sendikası'nın kuruluşunda görev yapar. TÖMFED genel başkanı olur. "Kaplumbağalar" ve "Amerikan Sargısı" romanlarını da bu dönemde yayımlar. 1969'da açığa alınan Fakir Baykurt 1971'de istifa eder. 12 Mart 1971'de sıkıyönetim mahkemesi tarafından tutuklanır. Uzun bir müddet yargılandıktan sonra beraat eder. Aynı yıl "Tırpan" eseriyle Türk Dil Kurumu Ödülü'nü kazanır.

Serbest kaldıktan sonra Almanya'ya giden ve orada Duisburg kentinde uzun süre yaşayan Fakir Baykurt, 11 Kasım 1999'da Almanya Essen'de kansere yenik düşerek hayata veda eder.

Edebi Kişiliği
 
  • Toplumsal gerçekçi anlayışı sürdüren sanatçılardandır.
  • Köy enstitüleri kökenli öğretmen yazarlar arasında yer alır.
  • Sanat hayatına şiirle başlar sonra hikâye ve romana yönelir.
  • "Yılanların Öcü" romanından sonra roman yazmaya başlar. 
  • Romanlarında Türkiye'deki köylü yaşamını halkçı ve devrimci bir bakış açısıyla ele alır. Sosyal sorunlara değinir.
  • Kendisinin doğup büyüdüğü köyünü ve köyün sorunlarını anılarından yola çıkarak toplumcu-gerçekçi bir anlayışla işler. Köylünün bilincini, tepki ve çelişkilerini yansıtır.
  • Öykünün yazıldığı dönemin tarihsel, toplumsal renklerini ve özelliklerini içermesi gerektiğini savunur.
  • Olayları, kişilerin tutum ve davranışlarıyla birlikte verir.
  • Eseri, yaşanılan dönemin bir yansıması olarak görür. Yapıt; bir ayna, bir belge gibi olmalıdır, görüşünü savunur.
  • Köylünün bilinçaltını, köy hayatını eserlerinde işler.
  • Köy edebiyatı hareketinin en önde gelen sanatçısı sayılır.
  • Çocuklar için kitaplar kaleme alır.
  • Açık, basit, kolay anlaşılabilecek tasvirlerle Türk insanını anlatır. 
  • Anlatımda yer yer mübalağa sanatına başvurur.
  • "Yılanların Öcü" romanında yıllar önce bir köyde geçmiş bir toprak kavgasını işler. Köyün kahramanı olan "Bayram"ın haklı mücadelesini eserde ön plana çıkarır.
  • "Kamlumbağalar" romanında Ankara'ya yakın Tozak köyünde Eğitmen Rıza, Muhtar Battal ve Kır Abbas'ın şahsında kurak topraklarla boğuşan Türk köylüsünün mücadelesini anlatır.
  • Fakir Baykurt, "Yılanların Öcü" romanıyla 1958 Yunus Nadi Roman Ödülü'nü; "Tırpan" romanıyla 1970 TRT Sanat Ödülü'nü, 1971 TDK Roman Ödülü'nü; 1980 Avni Dilligil Tiyatro Ödülü'nü; "Barış Çöreği" eseriyle 1984 Berlin Senatosu Çocuk Yazını Ödülü'nü; "Gece Vardiyası" öyküsüyle 1985 Alman Endüstri Birliği Yazın Ödülü'nü; "Yarım Ekmek" romanıyla 1997 Sedat Simavi Edebiyat Ödülü'nü kazandı. Bunlar başta olmak üzere yazın hayatında aldığı onlarca ödülle hatırlanır.

 

Eserleri
 
Roman

Yılanların Öcü

Onuncu Köy

Keklik

Tırpan

Köygöçüren

Amerikan Sargısı

Irazcanın Dirliği

Kara Ahmet Destanı

Yarım Ekmek

Kamlumbağalar

 
Öykü

Dikenli Tel

Çilli

Efendilik Savaşı

Karın Ağrısı

Anadolu Garajı

Can Parası

Gece Vardiyası

 
Ayrıca bakınız


Öz (Saf) Şiir Anlayışını Sürdüren Şiir


Serbest Nazım ve Toplumcu Gerçekçi Şiir


Milli Edebiyat Zevk ve Anlayışını Sürdüren Şiir (Memleketçiler)


Birinci Yeni (Garipçiler)


Garip Dışında Yeniliği Sürdüren Şairler


Maviciler


Hisarcılar


İkinci Yeni Şiiri


1960 Sonrası (İkinci Yeni Sonrası) Toplumcu Şiir


1980 Sonrası Türk Şiiri


Cumhuriyet Döneminde Halk Şiiri


Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatında Anlatmaya Bağlı Metinler (Hikâye-Roman)


Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatında Göstermeye Bağlı Metinler (Tiyatro)


Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatında Öğretici Metinler


Ayrıca bakınız


Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme