Fiil Çekim Ekleri Nelerdir? Örnekler

Fiillere gelen çekim ekleridir. Fiillerin kök ve gövdelerine gelerek fiillerin şeklini, zamanını, olumluluk-olumsuzluk durumlarını ve kişisini belirtirler. Başlıca isim çekim ekleri şunlardır:

1. Haber Ekleri

2. Dilek Ekleri

3. Kişi (Şahıs) Ekleri

4. Soru Eki

5. Ek-fiil

 

1. Haber Ekleri


Geldikleri fiillere farklı zaman anlamları katan eklere haber ekleri denir. Haber; gerçekleşmiş, gerçekleşiyor veya gerçekleşecektir. Haber kipleri beşe ayrılır.

 

A. Öğrenilen Geçmiş Zaman "-mış, -miş, -muş, -müş": Başkasından duyulan veya sonradan fark edilen geçmiş bir eylemi dile getirmek için kullanılan bir zamandır.

 

Örnek


Bak-mış-ım


Bak-mış-sın


Bak-mış


Bak-mış-ız


Bak-mış-sınız


Bak-mış-lar

 

B. Görülen Geçmiş Zaman "-dı, -di, -du, -dü -tı, -ti, -tu,-tü": Tanık olunan, bizzat görülen geçmişte yapılan bir eylemin dile getirilmesinde kullanılır.

 

Örnek

 

Al-dı-m


Al -dı-n


Al -dı


Al -dı-k


Al -dı-nız


Al -dı-lar

 

C. Şimdiki Zaman "-yor, -mekte, -makta": Yapılmakta olan, bitmemiş eylemlerin anlatılmasında kullanılır.

 

Örnek


Bakı-yor-um


Bakı-yor-sun


Bakı-yor


Bakı-yor-uz


Bakı-yor-sunuz


Bakı-yor-lar

 

D. Gelecek Zaman "-ecek, -acak": Fiillere gelerek eylemin gelecekte yapılacağını belirten eklerdir.

 

Örnek

 

Yaz-acak(ğ)-ım


Yaz-acak(ğ)-sın


Yaz-acak


Yaz-acak(ğ)-ız


Yaz-acak-sınız


Yaz-acak-lar

 

E. Geniş Zaman "-r, -ar, -er": İş, oluş ve hareketin her zaman yapılacağını bildiren eklere denir.

 

Örnek


Bak-ar-ım


Bak-ar-sın


Bak-ar


Bak-ar-ız


Bak-ar-sınız


Bak-ar-lar

 

2. Dilek (Tasarlama) Kipleri


Fiillere gereklilik, şart, soru, istek ve emir anlamı katan eklerdir. Dilek-tasarlama kiplerinde haber olmadığı için zaman da söz konusu değildir. Dilek kipleri dört grupta incelenir:


1. Gereklilik kipi

2. Şart kipi
3. İstek kipi
4. Emir kipi


a. Gereklilik Kipi Eki "-meli, -malı": Eylemin yapılmasının gerekli olduğunu anlatan kiplerdir.

 

Örnek


Bil-meli-yim


Bil-meli-sin


Bil-meli


Bil-meli-yiz


Bil-meli-siniz


Bil-meli-ler

 

 

b. Şart Kipi Eki  "-se, -sa": Fiil kök veya gövdelerine gelerek işin bir koşula bağlı olduğunu bildiren eklerdir.


Örnek


Oku-sa-m


Oku-sa-n


Oku-sa


Oku-sa-k


Oku-sa-nız


Oku-sa-lar

 

 

C. İstek Kipi Eki "-e, -a": Fiillere gelerek cümleye istek anlamı katar.

 

Örnek


Bak-a-yım


Bak-a-sın


Bak-a


Bak-a-lım


Bak-a-sınız


Bak-a-lar

 

D. Emir Kipi: Eylemin yapılmasını emir şeklinde bildiren kipe denir. Emir kipinin herhangi bir eki yoktur. I. tekil ve I. çoğul şahısların çekimi yoktur.

 

Örnek

 

Yaz

-

Yaz-sın

-

Yaz-ın (ız)


Yaz-sın (lar)

 

3. Kişi (Şahıs) Ekleri: 

 

Fiillere kip eklerinden sonra gelerek eylemin kimin tarafından yapıldığını gösteren eklerdir.

 

Örnek

 

Baktı-m  (I. tekil kişi eki)


Baktı-n   (II. tekil kişi eki)


Baktı      (III. tekil kişi eki)


Baktı-k  (I. çoğul kişi eki)


Baktı-nız (II. çoğul kişi eki)


Baktı-lar (III. çoğul kişi eki)

 

4. Soru Eki "mı, mi, mu, mü?": Fiillere gelen büyük ve küçük ünlü uyumuna uyan eklerdir.

 

Örnek


Baktım mı?


Baktın mı?


Baktı mı?


Baktık mı?


Baktınız mı?


Baktılar mı?


5. Ek-fiil:
 Fiillere geldiğinde birleşik zamanlı fiil oluşturduğundan fiil çekim eki sayılır.

 

Örnek

Ağlıyordum (ağlıyor i-di-m)


Ağlıyordun  (ağlıyor i-di-n)


Ağlıyormuş  (ağlıyor i-miş)


Ağlıyorsa  (ağlıyor i-se)


Ağlayacakmış (ağlayacak i-miş)


Ayrıca bakınız

 

Yapım Ekleri  
       

Yapım Ekleri
İsimden İsim Yapım Ekleri
İsimden Fiil Yapım Ekleri
Fiilden İsim Yapım Ekleri
Fiilden Fiil Yapım Ekleri
 
Çekim Ekleri 

 

Çekim Ekleri

İsim Çekim Ekleri
Hal (Durum) Ekleri
İyelik Ekleri
Çokluk Ekleri
İlgi Eki
Eşitlik Eki
"-le" Vasıta Eki 
Fiil Çekim Ekleri

Haber (Bildirme) Kipleri

Öğrenilen Geçmiş Zaman

Görülen Geçmiş Zaman

Şimdiki Zaman

Gelecek Zaman

Geniş Zaman
Dilek Tasarlama Kipleri
Gereklilik Kipi

Şart Kipi

İstek Kipi

Emir Kipi

Kişi (Şahıs) Ekleri 

 

Yapım ve Çekim Ekleri Konu Testleri


Yapım ve Çekim Ekleri Test 1

Yapım ve Çekim Ekleri Test 2

Yapım ve Çekim Ekleri Test 3

Yapım ve Çekim Ekleri Test 4

Yapım ve Çekim Ekleri Test 5

 

Sözcükte Yapı Basit, Türemiş ve Birleşik Kelimeler

 

Ana Sayfa

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme