İsim Çekim ekleri Nelerdir? Örnekler

İsim ve isim soylu sözcüklere gelerek onların cümle içindeki görevini belirleyen eklere isim çekim ekleri denir. Bu ekler isimlerin çeşitli durumlarını belirten eklerdir. Başlıca isim çekim ekleri şunlardır:

1. Hal (Durum) Ekleri

2. İyelik Ekleri

3. Çokluk Ekleri

4. Tamlayan Eki

5. İlgi Eki

6. Eşitlik Eki

7. Ek-fiil Ekleri

8. "-le" Vasıta Eki

9. "mi" Soru Eki

 

1. Hâl (Durum) Ekleri: İsimlere belirtme, yönelme, bulunma, ayrılma (çıkma-uzaklaşma) anlamı katan eklerdir. Hâl (durum) ekleri dört grupta incelenir.

 

A. Belirtme Hâl Eki (-ı, -i, -u, -ü): Fiildeki iş, oluş ve hareketten etkilenen varlığı gösteren eklere denir. Belirtme hâl ekini alan sözcükler cümlede "belirtili nesne" görevindedir.


Örnek


Okulu güzelce temizlediler.

 

B. Yönelme Hâl Eki (-e, -a): İsimlere yönelme, yaklaşma ve ulaşma anlamı katar. Bu eki alan sözcükler cümlede genellikle dolaylı tümleç görevindedir.


Örnek


Sabah okula yürüyerek gitti.

 

C. Bulunma Hâl Eki (-de, -da, -te, -ta): İsimlere gelerek durum, yer ve zaman bildirir. Geldiği sözcük genellikle dolaylı tümleç görevinde olur. Bazen de eklendikleri sözcüğü veya sözcük grubunu zarf tümleci ve yüklem yapar.


Örnek


Olanları annesinden evde öğrendi.

 

D. Ayrılma (Çıkma-Uzaklaşma) Hâl Ekleri (-den, -dan, -ten, -tan): İsimlere gelerek zaman, yer, karşılaştırma ve sebep bildirir. Genellikle eklendiği sözcüğü dolaylı tümleç yapar.

 

Örnek


İşe gitmek üzere evden çıktı.

 

2. İyelik (Tamlanan) Ekleri (-m, -n, -i, -miz, -niz, -leri): Adlara ve ad soylu sözcüklere gelerek onlara aitlik anlamı katan, onların neye, kime ait olduklarını belirten eklere denir. Tamlamalarda "tamlanan" kısmını oluşturur. İsmin başına "benim, senin, onun, bizim, sizin, onların" zamirlerini getirerek de iyelik eklerini bulabiliriz.


Örnek

 

Baba-m (benim babam)


Bana-n (senin baban)


Baba-s-ı (onun babası)


Baba-mız (bizim babamız)


Baba-nız (sizin babanız)


Baba-ları (onların babaları)

 

3. Çokluk eki (-lar, -ler): Eklendiği sözcüklere çokluk anlamı katar. Varlıkların birden fazla olduklarını belirtir.

 

Örnek


İnsan
lar inançla yaşarlar.


4. İlgi (Tamlayan) Eki (-ın, -in, -un, -ün, -im)

 

Ad tamlamalarında tamlayan olan sözcüğe gelerek belirtili ad tamlaması oluşturur.

 

Örnek

 

Bahçenin çiçekleri herkesi büyüledi.

 

5. İlgi eki-ilgi zamiri (ki): Ek halinde bulunan bir zamirdir. Türkçede ad görevli bir sözcüğe "-ki" ekinin getirilmesiyle oluşturulur. Eklendiği sözcüğe her zaman bitişik yazılır. Büyük ve küçük ünlü uyumuna uymayan ilgi zamirinin sadece "-ki" şekli vardır. Belirtili isim tamlamalarında "tamlanan" unsurunun yerini tutar.

 

Örnek

 

Seninki (senin araban)


bizim
ki (bizim arabamız)


Sizin
ki (sizin arabanız)

 

6. Eşitlik Ekleri (-ca , -ce , -ça , -çe): Eşitlik ekleri, isim veya isim soylu sözcüklere gelerek onlara cümle içerisinde farklı anlamlar katar. Eşitlik eki alan sözcükler cümlede genellikle zarf tümleci görevindedir.


Örnek

 

Çocukça davranışlar sergiliyordu.

 

7. Ek-fiil Ekleri: İsim ve isim soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapar. "i-" fiilidir. Ek-fiil isme geldiğinde dört şekilde yer alır.


a. Geniş zaman: 
III. kişilere "-dır" eki getirilerek yapılır.


Örnek


Çalışkanım


Çalışkansın


Çalışkandır


Çalışkanız


Çalışkansınız


Çalışkandırlar


b. Görülen Geçmiş Zaman: 
İsim veya isim soylu sözcüklere "-idi" eki getirilerek yapılır.


Örnek


Mustafa okulda çok çalışkandı. (çalışkan i-di)


O, her zaman sözüne güven duyulan biriydi. (biri i-di)


O, bugün değil eskiden de yaramaz. (yaramaz i-di)


c. Öğrenilen Geçmiş Zaman:
 İsim veya isim soylu sözcüklere "-imiş" eki getirilerek yapılır.


Örnek


Ortaokulda öğrenciyken çok çalışkanmış. (çalışkan i-miş)


Son olayda ismi geçen kişiymiş. (kişi i-miş)


Eve her zaman geç gelen onun arkadaşıymış. (arkadaşı i-miş)

 

d. Şart Çekimi: Eklendiği isim veya isim soylu sözcüklerle yan cümlecik kurar ve temel cümlenin koşulunu oluşturur.

 

Örnek


Bu kadar çalışkansa bu sınavı da kazanır. (çalışkan i-se)


Söylediklerim doğruysa yarın oraya gideceğiz. (doğru i-se)

 

8. "-le" Vasıta Eki: İsim ve isim soylu sözcüklere gelerek çeşitli anlam ilgileri kuran bir ektir. Ünlüyle biten sözcüklere gelirse araya "–y" kaynaştırma ünsüzü girer. Cümlede genellikle zarf veya edat tümleci görevindedir. Cümleye çeşitli anlam ilgileri katar.


Örnek


Misafirler sırayla içeri alındılar.

 

9. "mi" Soru Eki: İsim ve isim soylu sözcüklere gelen bir ektir. Bu sözcük kendisinden önceki sözcükten her zaman ayrı sonraki eklerle bitişik yazılır. Büyük ve küçük ünlü uyumu kuralına uyar.


Örnek


Çalışkan  çalışkan bir öğrenciydi.


Ayrıca bakınız

 

Yapım Ekleri  
       

Yapım Ekleri
İsimden İsim Yapım Ekleri
İsimden Fiil Yapım Ekleri
Fiilden İsim Yapım Ekleri
Fiilden Fiil Yapım Ekleri
 
Çekim Ekleri 

 

Çekim Ekleri

İsim Çekim Ekleri
Hal (Durum) Ekleri
İyelik Ekleri
Çokluk Ekleri
İlgi Eki
Eşitlik Eki
"-le" Vasıta Eki 
Fiil Çekim Ekleri

Haber (Bildirme) Kipleri

Öğrenilen Geçmiş Zaman

Görülen Geçmiş Zaman

Şimdiki Zaman

Gelecek Zaman

Geniş Zaman
Dilek Tasarlama Kipleri
Gereklilik Kipi

Şart Kipi

İstek Kipi

Emir Kipi

Kişi (Şahıs) Ekleri 

 

Yapım ve Çekim Ekleri Konu Testleri


Yapım ve Çekim Ekleri Test 1

Yapım ve Çekim Ekleri Test 2

Yapım ve Çekim Ekleri Test 3

Yapım ve Çekim Ekleri Test 4

Yapım ve Çekim Ekleri Test 5

 

Sözcükte Yapı Basit, Türemiş ve Birleşik Kelimeler

 

Ana Sayfa

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme