Yakınma Hayıflanma Sitem

YAKINMA HAYIFLANMA SİTEM 

YAKINMA 

Olumsuz bir durumdan üzüntü duymak, bir şekilde şikâyetçi olmaktır. Yakınma cümlelerinde bir sızlanma söz konusudur. Şikâyet cümleleri olarak da adlandırılır. Şikayet ve yakınmada söylenilecek şey kızmadan dile getirilir. Yakınma anlamı taşıyan cümlelerde "sanki", "ne yazık ki" sözleri çok fazla yer alır. Bu çalışmamızda anlamları birbirine çok yakın olduklarından yakınma hayıflanma ve sitem cümleleri birlikte işlenecektir.

Yakınma Cümleleri ile İlgili Açıklamalı Örnekler 

Örnek 1

Derse kendisini tam veremediği için soruları birlikte çözmekte zorlanıyoruz.

Cümlede bir üzüntü ve aynı zamanda bir şikâyet söz konusudur. "soruları birlikte çözmekte zorlanmaları" üzüntünün belirtildiği; "derse kendini tam verememesi" de şikâyetin olduğu yerdir. 

Örnek 2

Eserlerinde sadece aydınların anlayabileceği kapalı ve sanatlı bir dil kullanmıştır.

Bu cümlede yakınılan durum eserin dil ve anlatımı, yani üslubudur. Kişi, eserdeki kapalı ve sanatlı söyleyişten yakınmaktadır. Burada hem bir üzüntü hem de bir şikayet söz konusudur. Cümle böylelikle yakınma cümleleri içerisinde değerlendirilir.

Örnek 3

Sağken toplum onun değerini bir türlü anlayamadı.

Yakınma cümlelerinde bir sızlanma söz konusudur. Şikayet ve yakınmada söylenilecek şey kızmadan dile getirilir. Cümlede hem bir üzülme hem de bir şikayet söz konusudur. Keşke sağlığında toplum onun kıymetini bilseydi, demek istiyor. Bu sebeplerle cümle yakınma cümleleri arasında yer alır.  

Örnek 4

Çok dağınık biri  olan Mustafa'nın bir gün bile eşyalarını yerine bıraktığını görmedim.

Cümlede kişinin çok dağınık olması şikayet konusu yapılmıştır. Bu dağınıklığına delil olarak da eşyalarını yerli yerine bırakmamasını gösteriyor. Cümlede yakınma anlamı egemen olduğundan cümle yakınma cümleleri arasında yer alır. 

Örnek 5

Dürüst yöneticilerin kıymetini bilmeyen bir toplumda yaşıyoruz. 

Cümlede bir şikayet ve aynı zamanda bir üzüntü söz konusudur. Cümlede "toplumun dürüst yöneticilerin kıymetini bilmemesinden yakınılmaktadır. Bu da yakınma anlamı verdiğinden cümle de yakınma cümleleri içerisinde yer alır.

Yakınma ile İlgili Örnek Cümleler 

Evin bütün işlerini ben yapıyorum, o hiçbir iş yapmıyor.

Bütün iş ve sorumluluk benim üzerime düşüyor.

Okulumuzun bahçesini güzelleştirmek için velilerimiz hiçbir girişimde bulunmadı.

Trafikte Allah'a emanetiz çünkü yollarda trafik kuralları değil kişilerin kendi kuralları geçerli olmaktadır.

Yazılarında noktalama işaretlerini rastgele kullanması, pürüzlü ve sanatsal ifadelere başvurması eseri okurken zorlanmamıza neden oluyor.

Radyo ve teyplerimizin sesini açarken sadece kendi zevkimizi düşünüyoruz.

Gençliğin elinde kitap yerine sürekli yeni çıkan cep telefonları görüyoruz.

Bir türlü bizim seviyemize inip ders anlatmadı öğretmenimiz.

Bu lisede hala okuma yazma bilmeyen öğrenciler var.

Çocukları arasında adaleti gözetmeyen biridir.

Eleştirmenlerimiz yapıtları eleştirirken sürekli tek yanlı davranmaktalar.

Onun bir gün dahi bir öğrenci gibi düzenli çalıştığını görmedim.

Aldığı borcu zamanında geri getirmesini bir türlü öğrenemedi.

Bu kadar sorumsuz, dağınık pişkin bir öğrenci görmedim.

Oturum başkanına bir türlü sorunlarımızı iletemedik.

Hiçbir zaman söylediklerime kulak asmazlar.

Dünya bu büyük insanlık trajedisine kulağını kapatmış duruyor.

Elimizdeki çöpleri bir türlü çöp kutularına atmayı öğrenemedik.

Sabahtan akşama kadar internete bağımlı bir toplum haline geldik.


SORU 1 

Aşağıdakilerin hangisinde bir "yakınma" söz konusudur? (ÖSS)

A) Bir gelip bir gidiyordu deniz
    Dudakları ıslak, elleri kenetli
B) Söyleyin söyleyin kim anlar derdimden
    Kim alır yarı yolda kalmış selamımı
C) Salkım söğütler yıkanırken anılarda
    İki aşık martıydık bulutlarda
D) Odaları parka taşımış kimi anneler
    Koşuşup duruyor bütün çocuklar
E) Sen bitek topraklarda boy atmış güzellik
    Tırpan tanımamış otlaklar yeşilinde

ÇÖZÜM: "B" seçeneğinde bir yakınma söz konusudur. "Kim anlar derdimden" ve "Yarı yolda kalmış selamımı kim alır?" cümleleri yakınmanın dile getirildiği yerlerdir. Şair, burada kimsenin onun selamını almaması hususunu şikâyet konusu yapmıştır. Bu cümle de böylelikle yakınma cümleleri içerisinde yer alır. Doğru cevap "B" seçeneğidir.

SORU 2 

(I) Ortaokul yıllarımda arkadaşlarla dersten çıkar çıkmaz, okulumuzun bulunduğu tepeden iner, güzelim gül bahçeleriyle çevrelenmiş evlerin önünden geçerek kıyıya koşardık. (II) Dalgalarla oynarken içimizden biri bağırırdı: "Yunuslar geçiyor!" (III) Sonraları hangi denize baksam, böyle sürü halinde geçen yunuslar canlanırdı gözlerimde. (IV) Açıklardaki tek bir yunusu fark edip sevinç çığlıkları atanları gördükçe gerçekten çok etkilenirdim. (V) Yıllarca yunusların sürü sürü gözlerimin önünden geçtiğini, zamanın hepimizi, az rastlanan anların son tanıklarına çevirdiğini nasıl anlatabilirdim onlara? (ÖSS)

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde yakınma söz konusudur?

A) I                   B) II                  C) III               D) IV                  E) V

ÇÖZÜM: Yukarıdaki seçenekler incelendiğinde "E" seçeneğinde bir yakınmanın söz konusu olduğu görülür. Yunusların çeşitli nedenlerle artık oradan geçmemelerinden yakınılmaktadır. Doğru cevap "E" seçeneğidir.



HAYIFLANMA 

Sözlük anlamı; "esef etmek, üzülmek, acınmak"tır. Beklediğimiz gibi gerçekleşmeyen bir durumdan dolayı üzülmektir.  Hayıflanma cümlelerinde kişinin arzulayıp da gerçekleştirmediği şeylerle ilgili pişmanlık duyup kendi kendine üzülmesi söz konusudur. "Ne yazık", "eyvah", heyhat" gibi sözler hayıflanma cümleleri içerisinde çok fazla yer alır.

Hayıflanma ile İlgili Açıklamalı Örnek Cümleler

Örnek 1

Tatilimi tatil gibi geçiremedim.

Cümlede tatilini istediği gibi geçirmemekten kaynaklanan bir üzüntü söz konusudur. Hayıflanma cümlelerinde ön plana çıkan en önemli şey kişinin kendi kendine üzülmesidir. Cümlede esef etme, hayıflanma söz konusu olduğundan cümle, hayıflanma cümleleri içerisinde yer alır.

Örnek 2

Gençliğimi doya doya yaşayamadım.

Geçmişte istediği gibi gerçekleşmeyen bir durumdan bahsedilmektedir. Bundan dolayı bir üzüntü duymaktadır. Yani kendi kendine bir üzülme söz konusudur. Bu da cümlenin hayıflanma cümleleri içerisinde yer aldığının göstergesidir. 

Örnek 3

Annemi de Umre'ye götürseydim ne güzel olurdu.

Arzulanan fakat gerçekleşmeyen bir durum söz konusudur. Bu da üzüntüye neden olmuştur. Kendi kendine bir üzülme söz konusudur. Bu nedenle cümle hayıflanma cümleleri arasında değerlendirilmelidir.

Örnek 4

Keşke onu özel okula yazdırsaydım.

Beklediğimiz gibi gerçekleşmeyen bir durumdan dolayı üzülmeye hayıflanma denir.  Hayıflanma cümlelerinde kişinin arzulayıp da gerçekleştiremediği şeylerle ilgili pişmanlık duyup kendi kendine üzülmesi söz konusudur. Bu cümlede de bir pişmanlık vardır. "Keşke" sözcüğü ayrıca ipucu oluşturmaktadır. Cümle bu sebeple hayıflanma cümleleri içerisinde yer alır.

Örnek 5

Adım gibi bildiğim bir soruyu nasıl yanlış yaparım.

Cümlede üzüntü ve pişmanlık anlamı birlikte yer almaktadır. Yani cümlede kişinin kendi kendine üzülmesi söz konusudur. Cümlede hayıflanma, esef anlamı olduğundan cümleyi de hayıflanma cümleleri içerisinde değerlendirmeliyiz.

Hayıflanma ile İlgili Örnek Cümleler

Keşke babam sağken kıymetini daha çok bilseydim.

Keşke paramız varken daha güzel bir şehirde ev alsaydık.

Üniversite sınavına başka bir yayınla çalışsaydım keşke.

Heba olan sermaye-i ömrümüze nasıl da güzel bir şey sığdıramadık. 

O soğuk kış günlerinde ne rahat giyinmişiz meğer.

Öğretmenim ders anlatırken keşke önemli yerleri deftere not alsaydım.

Zamanında anlamını bilmediğim sözcüklerin anlamını keşke sözlükten öğrenseydim.

   
SİTEM 

Kişilere, kırıldığımızı, üzüldüğümüzü sinirlenmeden belirtmeye sitem, bu duygunun işlendiği cümlelere de sitem cümleleri denir. Sitem cümlelerinde hoşnutsuzluk kişinin yüzüne söylenir.

Sitem Cümleleri ile İlgili Açıklamalı Örnek Cümleler

Örnek 1

Yıllarca aynı yoldan yürüdük, telefonlarımıza bile çıkmıyorsun.

Cümlede kırgınlık ve üzüntüyü sinirlenmeden dile getirme söz konusudur.  "Telefonlarımıza bile çıkmıyorsun."  ifadesi bizzat kişinin yüzüne söylenmiştir. Öyleyse cümle sitem cümleleri arasında yer alır.

Örnek 2

En yakın arkadaşın olarak buraya atandım, insan bir tebrik etmez mi?

Cümlede birisi arkadaşına bir sitemde bulunmuştur. Arkadaşının onu tebrik etmemesi, kıymetlendirmemesi ona dokunmuştur. Kırılmışlığını ve üzüntüsünü sinirlenmeden onun yüzüne söylemiştir. Bu da bir sitem olduğu için cümle de bir sitem cümlesidir.

Örnek 3

Düğünüme davet ettim bir çelenk bile göndermedin.

Cümlede  bir kırılganlık, üzülme söz konusudur. Bu üzüntü ve kırılganlık bizzat onun yüzüne söylenmiştir. Cümle, bu sebeple sitem cümleleri içerisinde değerlendirilir. 

Örnek 4

Ameliyat olduğumda aylarca hastanede yatmak zorunda kaldım. Bir kez bile olsun insan arkadaşını ziyaret etmez mi?

Kişilere, kırıldığımızı, üzüldüğümüzü sinirlenmeden belirtmeye sitem, bu duygunun işlendiği cümlelere de sitem cümleleri denir. Sitem cümlelerinde hoşnutsuzluk kişinin yüzüne söylenir. Bu cümlede de arkadaşının kendisini ziyaret etmemesine sitemde bulunulmuştur. Cümle böylelikle sitem cümleleri içerisinde değerlendirilir.

Örnek 5

Dört yıl emek verdim size gidiş o gidiş, insan bir arkasına dönüp bakmaz mı? 

Cümlede bir vefasızlık söz konusudur. Kişi, buna sitemde bulunmuştur. Cümledeki anlamdan bunu kişinin yüzüne söylediği anlaşılmaktadır. Öyleyse cümle bir sitem cümlesidir.

Sitem ile İlgili örnek Cümleler

Köyümüze gelmişsin de bizi ziyaret etmemişsin.
Arkadaşlık isteği gönderdim görmezlikten geldin.
Beş mektup yazdım insan buna karşı birkaç satır kaleme almaz mı?
Evimizin yakınına kadar gelmişsin bize uğramamışsın.

SİTEM YAKINMA VE HAYIFLANMA CÜMLELERİ ARASINDAKİ FARKLAR

Sitem cümlelerinde hoşnutsuzluk, rahatsızlık kişinin kendisine söylenir. Bu cümlelerde kişinin kendisine değer verilmediği anlamı ön plandadır. Yakınma cümlelerinde ise bu hoşnutsuzluk ve rahatsızlık ortalığa söylenir. Kişi, kendisinin mağdur edildiğini düşünür. Yani başkalarına söylenir. Hayıflanma cümlelerinde ise kişinin isteyip de gerçekleştirmediği şeylerle ilgili pişmanlık duyup kendi kendine üzülmesi söz konusudur.

Örnek 1

Size bunca emek verdiğim halde okula gelmişsin de bana uğramamışsın.

Kişilere, kırıldığımızı, üzüldüğümüzü sinirlenmeden belirtmeye sitem, bu duygunun işlendiği cümlelere de sitem cümleleri denir. Sitem cümlelerinde hoşnutsuzluk kişinin yüzüne söylenir. Bu cümlede de bir sitem söz konusudur.  

Örnek 2

Bütün zor işleri üzerime yıkmaya çalışıyorlar.

Cümle, bir yakınma cümlesidir. Yakınma; olumsuz bir durumdan üzüntü duymak, bir şekilde şikâyetçi olmaktır. Yakınma cümlelerinde bir sızlanma söz konusudur. Şikayet ve yakınmada söylenilecek şey kızmadan dile getirilir. Bu cümlede de bu özellikler olduğundan cümle,  yakınma cümleleri arasında yer alır.

Örnek 3

Keşke kızlarıma daha nitelikli bir eğitim ortamı hazırlasaydım.

Cümle bir hayıflanma cümlesidir. Beklediğimiz gibi gerçekleşmeyen bir durumdan dolayı üzülmeye hayıflanma denir.  Hayıflanma cümlelerinde kişinin arzulayıp da gerçekleştirmediği şeylerle ilgili pişmanlık duyup kendi kendine üzülmesi söz konusudur. Bu cümlede de bu özellikler söz konusu olduğundan cümle bir hayıflanma cümlesidir.


Ayrıca bakınız

Yakınma-Hayıflanma-Sitem Cümleleri

1 yorum:

  1. allah sizden razı olsun türkçe öğretmenimden daha iyi anlattınız allah sizden razı olsun

    YanıtlaSil