Koşula Bağlılık

KOŞULA BAĞLILIK

Bir eylemin ya da durumun gerçekleşmesinin, başka bir yargı veya durumun gerçekleşmesine bağlandığı cümlelerde koşula bağlılık söz konusudur. Bu cümlelerde durumun gerçekleşmesi her zaman koşulun gerçekleşmesine bağlıdır. Koşula bağlılık genellikle "-se, -sa" şart kipi, "ise" ek fiili ve bazı zarf-fiil ekleri ile gerçekleşir. Eylem veya durumun gerçekleşmesi koşulun önceden gerçekleşmesine bağlıdır. Koşulun ne olduğunu da genellikle "hangi şartla" sorusuyla bulunur. 

Koşula bağlılık ile İlgili Açıklamalı Örnek Cümleler

Örnek 1

Sınavına iyi çalışırsan başarılı olursun.

Cümlede "başarılı olma"; "iyi çalışma"  koşuluna bağlanmıştır. Öncelikle iyi bir çalışma olmalı ki peşinden başarı gelsin. Cümlede koşula bağlılık söz konusudur.

Örnek 2

Seninle evlenirim ancak anneme ve babama bakacaksın.

Koşula bağlılık söz konusudur. "Evlenmenin gerçekleşmesi" anne babaya bakma koşuluna bağlanmıştır. Önce anne, babaya bakma sözü verilecek sonra evlenme gerçekleşecek.

Örnek 3

Haftaya geri vermek üzere bu kitabı alabilirsin.

Cümlede "kitabı alabilmesi"; geri vermek için söz vermesi koşuluna bağlanmıştır. Koşul öncelikle gerçekleşmelidir. Cümledeki düşünceler arasında koşula bağlılık esastır.

Örnek 4

Yazar eserlerinde toplumun nabzını yansıtırsa kalıcı olur.

Cümlede "yazarın eserinde kalıcılığı yakalaması"; "toplumun nabzını yansıtma" şartına bağlanmıştır. Cümlede şu anlam da çıkar: "Toplumun nabzını yansıtamazsan eserin kalıcı olmaz." Yani ifadeler arasında koşula bağlılık esastır.

Örnek 5

Müzik dinleyebilirsin ama sesini fazla açmayacaksın.

Koşula bağlılık cümlesi olan bu cümlede iki unsur vardır: "Müzik dinlemek"; "ses". Cümlede "müzik dinlemek" için bir şart koşulmuş, o da "sesini fazla açmama" koşuludur.

Örnek 6

Sınavda başarılı olursan sana bisiklet alırım.

"Bisiklet alma" "sınavda başarılı olma" koşuluna bağlanmıştır. Sınavda başarısız olursan bisikleti almam, anlamı da çıkar. Yani eylemlerin gerçekleşmesi bir koşula bağlanmıştır.

Koşula Bağlılık Cümleleri ile İlgili Alıştırmalar 

Örnek 1

Sizinle okula gelirim yalnız annem eve gelene kadar beni bekleyeceksiniz.

Açıklama:

Örnek 2

Okulumuza uğrarsa görüşebiliriz.

Açıklama:

Örnek 3

Mantıklı, adaletli davranırsa insanlar ona inanır.

Açıklama:

Örnek 4

İstediğin ayakkabıyı alabilirim, yeter ki günde bir saat kitap oku.

Açıklama:

Örnek 5

Yardım edersen bu işleri bu gün bitiririz.

Açıklama:

Örnek 6

Sana izin alırım ama bir daha geç kalmama sözünü vermen gerekir.

Açıklama:

Örnek 7

Bu cümleyi iyi anlarsan koşula bağlılık konusunu da anlarsın.

Açıklama:

SORU 1

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "koşula bağlılık" söz konusu değildir? 

A) Kitap okudukça başarınız artacaktır.
B) Mustafa'yı evde bulamazsan okula git.
C) Hastayı bulunduğunuz yerde tedavi etmezlerse bizim buraya getir.
D) Seninle her yola çıkarım yalnız yarı yolda bırakmaman lazım.
E) Seni her gördüğümde babam aklıma gelir.

ÇÖZÜM: Bir eylemin ya da durumun gerçekleşmesinin, başka bir yargı veya durumun gerçekleşmesine bağlandığı cümlelerde koşula bağlılık söz konusudur. Durumun gerçekleşmesi her zaman bir koşulun gerçekleşmesine bağlıdır. A, B, C, D seçeneklerinde bir koşula bağlılık söz konusu olduğu halde "E" seçeneğinde neden-sonuç ilişkisi söz konusudur. Öyleyse doğru cevap "E" seçeneğidir.

SORU 2

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "koşula bağlılık" söz konusu değildir? 

A) Dışarı çıkıp oynayabilirsin ama eve geliş saatini öğrenmem gerekir.
B) Seni görmek için akşam eve gelmişti.
C) Kişi toplumda üretken oldu mu kendini iyi hisseder.
D) Bir şeye emek vermişse insan o şey insanın gözünde şirin gözükür.
E) Futbolda başarı takım oyunu oynamakla gerçekleşir.

ÇÖZÜM: Durumun gerçekleşmesi her zaman bir koşulun gerçekleşmesine bağlı olan cümlelere koşula bağlılık cümleleri denir. Koşula bağlılık genellikle "-se, -sa" şart kipi, "ise" ek fiili ve bazı zarf-fiil ekleri ile gerçekleşir. Eylem veya durumun gerçekleşmesi koşulun önceden gerçekleşmesine bağlıdır. Koşulun ne olduğunu genellikle "hangi şartla" sorusuyla buluruz. Dolayısıyla A, C, D, E seçeneklerinde koşula bağlılık; "B" seçeneğinde "amaç-sonuç ilişkisi" söz konusudur. Öyleyse doğru cevap "B" seçeneğidir.


Ayrıca bakınız

Koşula Bağlılık

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder