Ünsüz Yumuşaması (Ünsüz Değişimi)

Türkçe sözcüklerin sonunda "b, c, d, g" ünsüzleri bulunmaz. Sert ünsüzle (p, ç, t, k) biten bir sözcükten sonra ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde sert ünsüzler yumuşayarak "b, c, d, g, ğ"ye dönüşür. Buna ünsüz yumuşaması (ünsüz değişimi) denir.
 
Ünsüz yumuşamasında;

p ünsüzü  b ünsüzüne,

ç ünsüzü  c ünsüzüne,

t ünsüzü  d ünsüzüne,

k ünsüzü  g veya ğ ünsüzlerine dönüşür.
 
Örnek
 
Ağaç  ağacı
 
Kayık  kayığa
 
Kanat  kanadı
 
Kitaplık  kitaplığa
 
Kelebek  kelebeğe
 
Kalp  kalbi
 
Çorap  çorabı
 
Hesap  hesabı
 
Borç  borcu
 
Yamaç  yamaca
 
Yoğurt  yoğurda
 
Demeç  demece
 
İlaç   ilaca
 
Kâğıt  kâğıdı
 
Kurt  kurda
 
Renk  rengi
 
Kıraç  kıracı
 
Durak  durağa
 
Yaprak  yaprağı
 
Çocuk  çocuğu
 
Kepenk  kepengi
 
Ahenk  ahengi
 
Gözlük  gözlüğe
 
Kap  kabın
 
Bıçak  bıçağı
 
Bayrak  bayrağı
 
Sağlık  sağlığı
 
Çiçek  çiçeği
 
Kitap  kitabı
 
Kasap  kasabı
 
Tarak  tarağı
 
Yurt  yurdu
 
Yazmak  yazmağa
 
Okuyacak  okuyacağız
 
Dert  derdi
 
Sebep  sebebi
 
Süzgeç  süzgece
 
Takip  takibi
 
Dolap  dolabı
 
Talep  talebi
 
Nasip  nasibi
 
Cevap  cevabı  
 
Sahip  sahibi
 
Rakip  rakibi
 
Kaşık  kaşığa
 
Sözlük  sözlüğe
 
Kireç  kireci
 
Topaç  topaca
 
Dalgıç  dalgıca
 

Ekmek  ekmeğe

Taklit  taklidi
 
Kazak  kazağa

Tüfek  tüfeğe

Kirpik  kirpiği
 
Ünsüz Yumuşaması ile İlgili Bazı Kurallar
 
1. Tek heceli bazı sözcüklerde ünsüz yumuşaması olmaz.
 
Örnek

Koç  koç-u

Ot  ot-un

Suç  suç-u

Et  et-i

At  at-ı

Ak  ak-ı

Çöp  çöp-ü

Top  top-u

İp  ipi

Dut  dut-u

Üç  üç-e

Saç  saç-ı

Sap  sap-ı

İt  it-i

Ok  ok-a

Tok  tok-a
 
2. Tek heceli bazı sözcüklerde ünsüz yumuşaması olur.

Örnek

Çok  çoğ-u

Cep  ceb-e

Gök  göğ-e

Kap  kab-a

Çok  çoğ-a

Taç  tac-a

Yurt  yurd-a
 
3. Özel adlarda ünsüz yumuşaması söyleyişte olur. Bu yumuşama yazıda gösterilmez.
 
Örnek

Zonguldak  Zonguldak'ın,

Sinop  Sinop'a,

İsmet  İsmet'in

Irak  Irak'a

Gemlik  Gemlik'e

Ürgüp  Ürgüp'e
 
4. Dilimize yabancı dillerden geçmiş bazı yabancı sözcüklerde ünsüz yumuşaması olmaz.
 
Örnek

Hukuk  hukuk-u

Millet  millet-i

Dikkat  dikkat-i

Kart  kart-a

Devlet  devlet-e

Davet  davet- i

Sanat  sanat-ı

Bisiklet  bisiklet-i

Pilot  pilot-u

Tank  tank-ı
 
5. Bazı türemiş sözcüklerde ünsüz yumuşaması olmaz. Bu kelimeler genellikle "t" harfi ile biter.
 
Örnek

Yazıt  yazıt-ı

Karşıt  karşıt-ı

Özet  özet-i

Anıt  anıt-ı
 
Ünsüz Yumuşaması ile İlgili Örnek Cümleler
 
Bir kişinin sağlığı yerinde değilse o kişi dünyanın lezzetlerinden mahrum kalır.
 
Sevgiyle dolu kalbe her zaman huzur dolar.
 
Mutluluğa susamış gönüller hiçbir zaman yalnızlığa alışamaz.
 
Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer.
 
İlk durağa geldiğimizde rengi kaçan kişilerle karşılaştık.
 
Kitabı eline alan kişiler bıçağı bir tarafa bırakır.
 
Sözlüğe değmeyen eller bileği kopuk kişilere benzer.
 
Ekmeğe saygı duymayan geleceğe saygı duymayandır.
 
Çiçeği burnundaki kasaba bir şeyler soruyordu.
 
Derdi dünya olanın dünya kadar derdi olur.
 
Sahibi olmayan bayrağa da hürmet ediniz.
 
Demliğe çay yemliğe yem konulur demiş, atalarımız.

Kuşa kurda yem olmamak için bardağın dolu tarafını iyi okumak lazım.

 
Çocuğa en zor gelen şey borca bulaşmış olmasıdır.
 
Soğuğa, sıcağa, böceğe aldırmazlardı onlar.

Ayrıca bakınız


1 yorum:

  1. Gayet bilgi verici bir site kullanmanizi tavsiye ederim.
    Saygilarimla.

    YanıtlayınSil