Unsuz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi)

ÜNSÜZ BENZEŞMESİ (SERTLEŞME-SERT ÜNSÜZLERİN BENZEŞMESİ)
       
Sert ünsüzle "f, s, t, k, ç, ş, h, p" harfleri ile biten bir sözcükten sonra yani "fıstıı şahap" tamlamasının ünsüzlerinden sonra yumuşak ünsüzle (c, d, g) ile başlayan bir ek getirildiğinde "c, d, g" yumuşak ünsüzleri sertleşerek "ç, t, k" ünsüzlerine dönüşür. Buna ünsüz benzeşmesi (ünsüz sertleşmesi) denir.


Ünsüz benzeşmesinde;

c ünsüzü ç ünsüzüne,

d ünsüzü t ünsüzüne,


g ünsüzü k ünsüzüne dönüşerek sertleşir.

Ünsüzler Tablosu

Sert ünsüzler
 ç, f, h, k, s, ş, t, p
Yumuşak ünsüzler
 b, c, d, g, ğ, j, l, m, n, r, v, y, z

Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi) ile İlgili Açıklamalı Örnekler

SÖZCÜĞÜN ASLI
GELEN EK
YANLIŞ YAZIM
DOĞRU YAZIM
Ağaç
-da
Ağaçda
Ağaçta
Giriş-
-gen
Girişgen
Girişken
Kitap
-cı
Kitapcı
Kitaı
Arap
-ca
Arapca
Araa
Ayak
-da
Ayakda
Ayakta
Sert
-ce
Sertce
Sere
Bisiklet
-ci
Bisikletci
Bisiklei
Karabük
-den
Karabük'den
Karabük'ten
Dolap
-da
Dolapda
Dolapta
Unut-
-gan
Unutgan
Unutkan
Tak-
-dı
Takdı
Taktı
Diş
-ci
Dişci
Dişçi
Çöp
-den
Çöpden
Çöpten
Sınıf
-da
Sınıfda
Sınıfta
Çiçek
-ci
Çiçekci
Çiçei
Uçmuş
-du
Uçmuşdu
Uçmuştu
Mehmet
-cik
Mehmetcik
Mehmeik
1925
-de
1925'de
1925'te

Not 1: Bağlaç olan "de, da" ekleri ünsüz benzeşmesine uymaz. Yani bağlacın "-te, -ta" şekli yoktur. Hal eki olan "-de, -da" ise ünsüz benzeşmesi (ünsüz sertleşmesi) kuralına uyar.

Örnek

Sınıf da temizlendi. (bağlaç olan "de, da")

Sınıfta ders çalışıyordu. (hal eki olan "-de,-da")

Zonguldak da güzel bir şehirdir. (bağlaç olan "de, da")

Zonguldak'ta kömür çıkarılır. (hal eki olan "-de,-da")

İzlesek de izlemesek de durum değişmez. (bağlaç olan "de, da")


Not 2: Bazı sözcüklerle matematik terimlerinin bu kurala uymadığı görülür.


Örnek

Üçgen, beşgen, dörtgen, cocukcağız.



Not 3: Özel isimler ve sayılara gelen eklerde de ünsüz benzeşmesi aranır. En son yazılan sayıyı harflere dönüştürdükten sonra ünsüz benzeşmesini aramak gerekir.

Örnek

Sinop'ta

Kars'ta

1923'te (üçte)

1975'te (beşte)


Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi) ile İlgili Açıklamalı Örnek Cümleler


Bir işçi büyükçe bir işi bir günde yaptı.

Sıcaktan çabukça etkilenir bu kuşlar. 

İnsanlıktan nasibini almamış suçtan ne anlar?

1925'te (beşte) bir; 1923'te çte) de iki önemli olay olur.

Ağaçtan bir kuş uçmuştu oradan.

Kitaıdan Araa bir sözlük almıştı.

Bisiklei ayakta duramayınca sere bir yere çarptı.

Dişçi her zaman çiçeiye uğrayıp öylece evine giderdi.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder