Ünsüz Yumuşaması (Ünsüz Değişimi)

ÜNSÜZ YUMUŞAMASI (ÜNSÜZ DEĞİŞİMİ)

Türkçe sözcüklerin sonunda "b, c, d, g" ünsüzleri bulunmaz. Sert ünsüzle (p, ç, t, k) biten bir sözcükten sonra ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde sert ünsüzler yumuşayarak "b, c, d, g, ğ"ye dönüşür. Buna ünsüz yumuşaması (ünsüz değişimi) denir.

Ünsüz yumuşamasında;

p ünsüzü → b ünsüzüne,
ç ünsüzü → c ünsüzüne,
t ünsüzü → d ünsüzüne,
k ünsüzü → g veya ğ ünsüzlerine dönüşür.

Örnek

Ağaç  ağacı

Kayık kayığa

Kanat  kanadı

Kitaplık kitaplığa

Kelebek kelebeğe

Kalp  kalbi

Çorap  çorabı

Hesap hesabı

Borç borcu

Yamaç yamaca

Yoğurt yoğurda

Demeç demece

İlaç  ilaca

Kâğıt kâğıdı

Kurt kurda

Renk rengi

Kıraç kıracı

Durak durağa

Yaprak yaprağı

Çocuk çocuğu

Kepenk kepengi

Ahenk  ahengi

Gözlük gözlüğe

Kap kabın

Bıçak bıçağı

Bayrak bayrağı

Sağlık sağlığı

Çiçek çiçeği

Kitap kitabı

Kasap kasabı

Tarak tarağı

Yurt yurdu

Yazmak yazmağa

Okuyacak okuyacağız

Dert derdi

Sebep sebebi

Süzgeç süzgece

Takip takibi

Dolap → dolabı

Talep talebi

Nasip nasibi

Cevap cevabı  

Sahip sahibi

Rakip rakibi

Kaşık kaşığa

Sözlük sözlüğe

Kireç kireci

Topaç topaca

Dalgıç dalgıca

Ekmek  ekmeğe

Taklit taklidi

Kazak kazağa

Tüfek tüfeğe

Kirpik kirpiği

Ünsüz Yumuşaması ile İlgili Bazı Kurallar

1. Tek heceli bazı sözcüklerde ünsüz yumuşaması olmayabilir.

Örnek

Koç koç-u
Ot ot-un
Suç suç-u
Et et-i
At at-ı
Ak ak-ı
Çöp çöp-ü
Top top-u
İp → ip–i
Dut  dut-u
Üç üç-e
Saç saç-ı
Sap sap-ı
İt it-i
Ok ok-a
Tok tok-a

2. Tek heceli bazı sözcüklerde ünsüz yumuşaması olabilir.

Örnek

Çok → çoğ-u
Cep ceb-e
Gök göğ-e
Kap kab-a
Çok çoğ-a
Taç tac-a
Yurt yurd-a

3. Özel adlarda ünsüz yumuşaması söyleyişte olur, bu yumuşama yazıda gösterilmez.

Örnek

Zonguldak Zonguldak'ın,
Sinop Sinop'a,
İsmet İsmet'in
Irak Irak'a
Gemlik Gemlik'e
Ürgüp Ürgüp'e

4. Dilimize yabancı dillerden geçmiş bazı yabancı sözcüklerde ünsüz yumuşaması olmaz.

Örnek

Hukuk hukuk-u
Millet millet-i
Dikkat dikkat-i
Kart kart-a
Devlet devlet-e
Davet davet- i
Sanat sanat-ı
Bisiklet bisiklet-i
Pilot pilot-u
Tank  tank-ı

5. Bazı türemiş sözcüklerde ünsüz yumuşaması olmaz. Bu kelimeler genellikle "t" harfi ile biterler.

Örnek

Yazıt yazıt-ı
Karşıt → karşıt-ı
Özet → özet-i
Anıt → anıt-ı


Ünsüz Yumuşaması ile İlgili Örnek Cümleler


Bir kişinin sağlığı yerinde değilse o kişi dünyanın lezzetinden mahrum kalır.

Sevgiyle dolu kalbe her zaman huzur dolar.

Mutluluğa susamış gönüller hiçbir zaman yalnızlığa alışamazlar.

Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer.

İlk durağa geldiğimizde rengi kaçan kişilerle karşılaştık.

Kitabı eline alan kişiler bıçağı bir tarafa bırakırlar.

Sözlüğe değmeyen eller bileği kopuk kişilere benzer.

Ekmeğe saygı duymayan geleceğe saygı duymayandır.

Çiçeği burnundaki kasaba bir şeyler soruyordu.

Derdi dünya olanın dünya kadar derdi olur.

Sahibi olmayan bayrağa da hürmet ediniz.

Demliğe çay yemliğe yem konulur demiş, atalarımız.

Kuşa kurda yem olmamak için bardağın dolu tarafını iyi okumak lazım.

Çocuğa en zor gelen şey borca bulaşmış olmasıdır.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder