Ünsuz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi)

Sert ünsüzle "f, s, t, k, ç, ş, h, p" harfleri ile biten bir sözcükten sonra yani "fıstıı şahap" tamlamasının ünsüzlerinden sonra yumuşak ünsüzle (c, d, g) ile başlayan bir ek getirildiğinde "c, d, g" yumuşak ünsüzleri sertleşerek "ç, t, k" ünsüzlerine dönüşür. Buna ünsüz benzeşmesi (ünsüz sertleşmesi) denir.
 
Ünsüz benzeşmesinde;

c ünsüzü ç ünsüzüne,

d ünsüzü t ünsüzüne,

g ünsüzü k ünsüzüne dönüşerek sertleşir.
 
Ünsüzler Tablosu

Sert ünsüzler

 ç, f, h, k, s, ş, t, p

Yumuşak ünsüzler

 b, c, d, g, ğ, j, l, m, n, r, v, y, z

 
Ünsüz Benzeşmesi ile İlgili Açıklamalı Örnekler
 

SÖZCÜĞÜN ASLI

GELEN EK

YANLIŞ YAZIM

DOĞRU YAZIM

Ağaç

-da

Ağaçda

Ağaçta

Giriş-

-gen

Girişgen

Girişken

Kitap

-cı

Kitapcı

Kitaı

Arap

-ca

Arapca

Araa

Ayak

-da

Ayakda

Ayakta

Sert

-ce

Sertce

Sere

Bisiklet

-ci

Bisikletci

Bisiklei

Karabük

-den

Karabük'den

Karabük'ten

Dolap

-da

Dolapda

Dolapta

Unut-

-gan

Unutgan

Unutkan

Tak-

-dı

Takdı

Taktı

Diş

-ci

Dişci

Dişçi

Çöp

-den

Çöpden

Çöpten

Sınıf

-da

Sınıfda

Sınıfta

Çiçek

-ci

Çiçekci

Çiçei

Uçmuş

-du

Uçmuşdu

Uçmuştu

Mehmet

-cik

Mehmetcik

Mehmeik

1925

-de

1925'de

1925'te


Not 1: Bağlaç olan "de, da" ekleri ünsüz benzeşmesine uymaz. Yani bağlacın "-te, -ta" şekli yoktur. Hal eki olan "-de, -da" ise ünsüz benzeşmesi (ünsüz sertleşmesi) kuralına uyar.
 
Örnek
 
Sınıf da temizlendi. (bağlaç olan "de, da")
 
Sınıfta ders çalışıyordu. (hal eki olan "-de, -da")
 
Zonguldak da güzel bir şehirdir. (bağlaç olan "de, da")
 
Zonguldak'ta kömür çıkarılır. (hal eki olan "-de, -da")
 
İzlesek de izlemesek de durum değişmez. (bağlaç olan "de, da")
 
Not 2: Bazı sözcüklerle matematik terimlerinin bu kurala uymadığı görülür.
 
Örnek
 
Üçgen, beşgen, dörtgen, cocukcağız.
 
Not 3: Özel isimler ve sayılara gelen eklerde de ünsüz benzeşmesi aranır. Burada en son yazılan sayıyı harflere dönüştürdükten sonra ünsüz benzeşmesini aramak gerekir.
 
Örnek
 
Sinop'ta
 
Kars'ta
 
1923'te (üçte)
 
1975'te (beşte)
 
Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi) ile İlgili Açıklamalı Örnek Cümleler
 
Bir işçi büyüe bir işi bir günde yaptı.
 
Sıcaktan çabua etkilenir bu kuşlar. 
 
İnsanlıktan nasibini almamış suçtan ne anlar?
 
1925'te (beşte) bir; 1923'te çte) de iki önemli olay olur.
 
Ağaçtan bir kuş uçmuştu oradan.
 
Kitaıdan Araa bir sözlük almıştı.
 
Bisiklei ayakta duramayınca sere bir yere çarptı.
 
Dişçi her zaman çiçeiye uğrayıp öylece evine giderdi.

Mehmeikler ırmaktan geçince yavaşça yürümeye başladılar.

Ayrıca bakınız

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme