Tanımlama

TANIMLAMA

Bir varlığın ya da kavramın ne olduğunu belirtmeye tanımlama denir. İyi bir tanımda, sadece gerekli olan şeyler bulunur. Tanımlama, aynı zamanda "Bu nedir?" sorusunun cevabını içerir. Tanımlamanın başlıca özelliklerini şöyle sıralayabiliriz:

  • Tanım cümleleri "-dır, denir, demektir…" biçiminde sonlanır.
  • Tanımlamada, bir nesne ya da varlık "eksiksiz" olarak belirtilir.
  • Düşünceyi geliştirmek için hem yazılı hem de sözlü anlatımda kullanılır.
  • Bir kavramı hem nitelikleri hem de nicelikleriyle açıklama yoludur.
  • Tanımlamada öncelikle tanımlanan şeyin kendisine benzeyen şeylerden ayıran tarafları belirtilir.
  • Tanımlama, paragraflarda genellikle giriş bölümünde yer alır.
  • Bir paragrafta tanımlamanın yapıldığı tanım cümlelerinden anlaşılır.
  • Tanım cümleleri daha çok açıklama, yorum ve yargı bildiren cümlelerle karıştırılır. Buna dikkat etmek gerekir.

Tanımlama iki şekilde yapılır:

a. Nesnel Tanımlama: Varlığın gerçek özelliklerine bir şey katılmadan yapılan tanımlamadır. Bu şekilde oluşturulan tanım cümlelerinin anlamları herkes için aynıdır.

Örnek

Kroki, bir yerin kuş bakışı görünüşünü kabataslak çizmedir.

b. Öznel Tanımlama: Herkes için aynı anlamı ifade etmeyen öznel tanımlardır. Bu tanımlamada "görecelik" esastır.

Örnek

Aşk, hayata farklı gözlerle bakmaktır.



Tanımlama ile İlgili Örnekler 

Örnek 1

Bireyin davranışlarında beklenilen olumlu değişikliklerin oluşturulmasına eğitim denir. Eğitim, formal veya informal şekilde yapılan bir süreçtir aynı zamanda. Eğitim, küçük büyük; genç yaşlı herkesi erdemli kılar. Eğitimin olmadığı yerde savaş ve sömürü vardır. İnsanlar doğru yola erişemez. Onun için eğitim aynı zamanda istendik yönde olumlu davranış oluşturma olarak da tanımlanabilir.


Açıklama: Bir varlığın ya da kavramın ne olduğunu belirtmeye tanımlama denir. "Bu nedir?" sorusunun cevabını içerir. Yukarıdaki paragrafta "Eğitim nedir?" sorusu sorulduğunda "Bireyin davranışlarında beklenilen olumlu değişikliklerin oluşturulmasıdır." veya "Formal veya informal şekilde yapılan bir süreçtir." cevaplarını alırız.

Örnek 2

Şiir, duygu ve düşüncelerin güzel ve etkili bir biçimde dile getirildiği ve estetik (güzellik) kavramının esas alındığı yazılara denir. Şiir, hiçbir dönemde önemini yitirmemiş aksine sürekli artan bir trendle ilgi alanını genişletmiştir. Tarihin farklı dönemlerinde şiire farklı anlamlar yüklenmiştir. Şiiri; "estetik duyguları harekete geçiren unsur" olarak tanımlayanlar olduğu gibi "şekilsel bütünsel ritm güzelliği" olarak tanımlayanlar da çıkmıştır.

Açıklama: Bir paragrafta tanım cümlesi kullanılmışsa o paragrafta tanımlama yapılmış demektir. Tanımlama, paragrafların genellikle giriş bölümünde yer alır. Bu paragrafta da "Şiir nedir?" sorusunu sorduğumuzda "Duygu ve düşüncelerin güzel ve etkili bir biçimde dile getirildiği ve estetik (güzellik) kavramının esas alındığı yazılardır." cevabını alırız. Metnin devamında da şiirle ilgili farklı tanımlar yer almaktadır. Bu tanımlamada daha çok nitelikler ön plana çıkmıştır.

Örnek 3

Deneme, yazarın herhangi bir konuda kesin sonuçlara varmadan, kendi kendisiyle konuşuyormuş gibi yazdığı yazılardır. Deneme, her konuda yazılabilir. Güncel olaylara yer vermediği için fıkradan ayrılır. Denemede yazarın asıl amacı bilgi vermek değil kendini anlatmaktır. Düşündürmek, denemenin en önemli özelliği sayılır. Türk edebiyatında deneme Cumhuriyet Döneminde önem kazanmıştır.

Açıklama: Yazarın tanımlama yapmaktaki amacı söz konusu kavramı belirginleştirmektir. İyi bir tanımda, sadece gerekli şeyler bulunur. Metne "Bu nedir?" sorusunu sorduğumuzda "Yazarın herhangi bir konuda kesin sonuçlara varmadan, kendi kendisiyle konuşuyormuş gibi yazdığı yazılardır." cevabını alırız. Bu da bize denemenin tanımını vermektedir. Zaten bir paragrafta tanım cümlesi kullanılmışsa o parçada tanımlama yapılmış demektir. Öyleyse bu paragraf da bir tanımlama paragrafıdır.

Tanımlama ile İlgili Test Soruları

SORU 1

Korku bir ruh hâlidir, ikide bir gelip giden, bizi yoklayan, dengeleyen... Yüreklilik ise büyük korkular önünde kendimizi yitirerek yaptığımız atılımdır. Her şeyi göze almak değildir, ölüme, tehlikeye meydan okumak değildir, yapacak başka bir şey olmaması hâlidir. 

Bu parçada düşünceyi geliştirmek için daha çok aşağıdakilerden hangisine başvurulmuştur? (ÖYS) 

A) Betimlemeye     B) Tanımlamaya    C) Karşılaştırmaya    D) Tartışmaya E) Örneklendirmeye

Çözüm: Bir varlığın ya da kavramın ne olduğunu belirtmeye tanımlama denir. Tanımlama cümleleri aynı zamanda "Bu nedir?" sorusunun cevabını içerir. Bu parçada da "Korku nedir?" sorusunu sorduğumuzda "Korku, bir ruh hâlidir, ikide bir gelip giden, bizi yoklayan, dengeleyen..." ve "Her şeyi göze almak değildir, ölüme, tehlikeye meydan okumak değildir, yapacak başka bir şey olmaması hâlidir." cevaplarını alırız. Bu cevaplar da tanım cümlelerini oluşturur. Paragrafın neredeyse tümü tanım cümlesi nedir, ne değildir? sorusuna cevap oluşturmaktadır. Doğru cevap "B" seçeneğidir.


SORU 2

Aşağıdakilerden hangisi, bir "tanım cümlesi" değildir?

A) Hayat, yaşanılan bütün güzelliklerin toplamıdır.
B) Beyit, iki dizenin oluşturduğu bir nazım birimidir.
C) Şiir, gerçekliği olduğu gibi içine almalıdır.
D) Roman, olayların anlatıldığı ayrıntılı sanatsal metinlerdir.
E) Tanımlama, gereksizleri dışlamadan başka bir şey değildir.

Çözüm: Yazarın tanımlama yapmaktaki amacı, söz konusu kavramı belirginleştirmektir. Bir varlığın ya da kavramın ne olduğunu belirtmeye tanımlama denir. Tanımlama aynı zamanda "Bu nedir?" sorusunun cevabını içerir. "Bu nedir?" sorusunu sorduğumuzda "C" seçeneği hariç bütün seçeneklerdeki cümlelerde cevap ortaya çıkar. "Şiir, gerçekliği olduğu gibi içine almalıdır." cümlesi "Tanımlamada, bir nesne ya da varlık eksiksiz olarak belirtilir." ilkesine uymadığından tanım cümlesi olamaz. Doğru cevap "C" seçeneğidir.
        

SORU 3
(I) Yaşanmış ya da yaşanabilecek olayları zamana ve kişiye bağlı olarak anlatan bir türdür roman. (II) Romanlarda, olaylar, oldukça geniş ve ayrıntılı anlatılır. (III) Kişiler (kahramanlar) öyküye göre fazla olup bunlar, bütün yönleriyle tanıtılır. (IV) Geniş bir zaman söz konusudur. Betimlemeler ve ruh tahlilleri ayrıntılı olarak yer alır. (V) Tip ve karakter romanda oldukça önemlidir.
Yukarıdaki parçada yer alan cümlelerden hangisinde "tanımlama" yapılmıştır?
A) I                         B) II                        C) III                        D) IV                    E) V

Çözüm: Tanım cümleleri "-dır, denir, demektir…" biçiminde sonlanır. Tanımlamada, bir nesne ya da varlık "eksiksiz" olarak belirtilir. Tanımlama, paragrafların genellikle giriş bölümünde yer alır. Tanım cümleleri daha çok açıklama, yorum ve bir yargı bildiren cümlelerle karıştırılır. Buna dikkat etmek gerekir. Paragrafta bu özellikleri taşıyan özellikler sadece "A" seçeneğinde yer almaktadır. Diğer seçenekler sadece roman için birer özellik olarak yer almaktadır. Doğru cevap da "A" seçeneğidir.



Ayrıca bakınız 

Tanımlama

Ayrıca bakınız

Anlatımda Bakış Açısı Test 1

pdf mükemmel e-kitaplar için bakınız
Ana Sayfa

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder