Mizahi Anlatım

MİZAHİ ANLATIM

Okuyucuyu eğlendirerek düşündürmeyi amaçlayan anlatıma mizahi anlatım denir. Mizahi anlatımda eleştiri de amaçlanabilir. Mizahi anlatımın başlıca özellikleri şunlardır:

  • Güldürmeyi amaçlayan bir anlatım türüdür.
  • Mizahi anlatımın olduğu eserlerde toplum ve kişiler mizahi bir anlatımla yerilir. Özellikle eksik ve yanlış bulunan şeyler eleştirilir. Amaç, kusur ve hataları ortadan kaldırmaktır.
  • İroniyle, söylenen sözün tersini kastetme sanatıyla da mizahi anlatım oluşturabilir.
  • Amaç var olan hataların, yanlışlıkların ortadan kaldırılmasıdır.
  • Mizahi anlatımda argoya ve günlük konuşma diline de başvurulur.
  • Mizahi anlatımda dil çoğunlukla şiirsel (sanatsal) işlevde bazen de heyecana bağlı işlevde kullanılır.
  • Mizahi anlatımda ses ve hareket ön plandadır.
  • Mizahi anlatım, çoğunlukla olay anlatımına dayanır.
  • Mecazlı anlatıma ve ünlem cümlelerine mizahi anlatımda sıkça başvurulur.
  • Mizahi anlatımda kahramanlar çoğunlukla sıradan insanlardır.
  • Taşlama (Halk edebiyatı), şathiye (Tekke edebiyatı) ve hicviye (Divan edebiyatı) türü mizahi anlatımdan yararlanarak oluşturulmuş türlerdir.
  • Mizahi anlatım, hem düzyazı hem de şiir şeklindeki eserlerde başvurulan bir anlatım türüdür.
  • Meddah, orta oyunu, köy seyirlik oyunları, Karagöz ve Hacivat'ta  bu anlatım tarzı kullanılır. Bu türlerde özellikle şive taklitleri ve dil oyunları ön plana çıkar.
  • Hikâye, roman, şiir, deneme, tiyatro gibi türlerde mizahi anlatıma başvurulabilir.

Mizahi Anlatımla İlgili Terimler

Komik: Güldürücü, gülünç, gülme hareketini sağlayandır.

İroni: Söylenen bir sözün tam tersini kastederek sözü alaya dönüştürmedir.

Humor: Hoş nükte demektir. Hafife alma anlamına da gelir.

Nükte: Düşündürmeyi sağlayan ince, şakalı, güldürücü söz sanatıdır.

Karikatür: Sosyal, toplumsal her türlü olayı abartılı bir şekilde belirten komik ve düşünmeye sevk eden resimdir.

Parodi: Bir sanat eserinin özüne dokunmadan onu alaya alarak yeniden yazma ve canlandırma sanatıdır.

Kara mizah: Sadece güldürmeyi değil düşündürme ve hicvi de amaç edinen mizah türüne denir.

Hiciv: Bir kişi veya yeri alaycı bir dil ile eleştiren şiir türüdür.

Taşlama: Hicvin içerdiği tanımı içerir. Yani bir kişi veya yeri alaycı bir dille verir. Halk şiirinde kullanılan bir kavramdır.

Mizahi anlatımda mizah konusu olacak konu her alanı içerebilir. En sıradan bir olayda bile mizahi anlatıma başvurulabilir.

Mizahi Anlatımla İlgili Örnekler

Örnek 1

KARAGÖZ VE HACİVAT

Karagöz: —Offf, Pufff!
Hacivat: Ne oldu Karagöz'üm?
Karagöz: —Canım çok sıkıldı, eğlenceli bir şeyler yapalım.
Hacivat: Tamam, benim aklıma bir fikir geldi.
Karagöz: Kapına tekir mi geldi?
Hacivat: Kapıma tekir değil bir fikir geldi.
Karagöz: —Söyle bakalım fikrini.
Hacivat: —Bilmece soruşalım birbirimize bir sen sor bir ben sorayım.
Karagöz: —Yahu "birbirimize soruşalım diyorsun. Öyle denmez birbirimize soralım."
Hacivat: —Tamam Karagöz'üm, tamam. Haklısın bu sefer.
Karagöz: Peki kim soracak önce?
Hacivat: Sayışalım
Karagöz: —Sayışmayı ben yaparım, ona göre
Hacivat: Tamam,  kabul. Haydi başla.
Karagöz: —Portakalı soydum, başucuma koydum bir tekerleme uydurdum. Duma duma dum kendimi oyunda tutum. seni kapının önüne koydum.
Hacivat: —Ah Karagözüm yaptın yine yapacağını. Sor bakalım.
Karagöz: Bilmece bildirmece dil üstünde kaydırmaca.
Hacivat: Dondurma, dondurma.
Karagöz: —Bilemediiin. cevap öğretmenin sorduğu sorunun doğru cevabı olacaktı.
Hacivat: — Nasıl yaniii?
Karagöz: Bak Hacivat öğretmen soruyu soruyor, cevap dilimin ucuna geliyor söylemeden kayıp gidiyor.
Hacivat: Yahu bu cevabı ilk defa duydum.
Karagöz: —Peki soruyorum… Ben giderim o gider yanımda tık tık eder.
Hacivat: Buldum buldum baston
Karagöz: —Bilemedin ha ha ha nöbetçi öğretmen.
Hacivat: —Yahu sen bilmeceleri çarpıtıyorsun.
Karagöz: —kim kime çarpmış?
Hacivat: —Öyle değil, yani bilmecelerin cevaplarını değiştiriyorsun.
Karagöz: —Tamam tamam. Bir tane daha soruyorum.
Hacivat: —Sor hadi bu kez bileceğim.
Karagöz: —Çarşıdan aldım bir tane eve getirdim bin tane.
Hacivat: Nar.
Karagöz: —Hayır bilemedin bilemediiin. Hah ha ha ödev, ödev olacaktı.
Hacivat: (kızarak) Tüüüh yahu!.. yine bilemedim. Ama dur bakalım anlamaya başladım galiba. Haydi sor bir soru daha.
Karagöz: Bir kutu fıçıcık, içi dolu turşucuk.
Hacivat: —Bildim, bildim! Sınıf ve sınıftaki öğrenciler.
Karagöz: —Nereden anladın?
Hacivat: —Anlamayacak ne var? Okulla ilgili sorular sordun, ben de oradan buldum.
Karagöz: Sıra sana geçti. Sor bakalım
Hacivat: Bir imame, 5-10 müezzin, bir sürü tesbih tanesi.
Karagöz: —çok zor bir soruymuş, Hacivat.


Açıklama: Metin, güldürmeyi amaçlayan bir anlatım türüdür. Mecazlı bir anlatım parçada söz konusudur. "Karagöz" ve "Hacivat" tipleri günlük hayatta karşılaştığımız tipleri yansıtırlar. Argo ve günlük konuşma dilinin metinde yer alması metnin mizahi anlatımla oluşturulduğunun göstergeleridir.

Örnek 2

ORMANDA BÜYÜYEN ADAM AZGINI 

Ormanda büyüyen adam azgını 
Çarşıda pazarda insan beğenmez
Medrese kaçkını softa bozgunu
Selam vermek için kesan beğenmez.

Alemi ta'n eder yanına varsan
Seni yanıltır bir mesele sorsan
Bir cim çıkmaz eğer karnını yarsan
Camiye gelir de erkan beğenmez.

Elin kapısında kul kardaş olan
Burnu sümüklü hem gözü yaş olan
Bayramdan bayrama bir traş olan
Berbere gelir de dükkan beğenmez.

Dağlarda bayırda gezen bir yörük
Kim tımar sipahi kimi ser bölük
Bir elife dili dönmeyen hödük
Şehristana gelir ezan beğenmez.

Bir çubuğu vardır gayet küçücek
Zum-ı fasidince keyif sürecek
Kırık çanağı yok ayran içecek
Kahvede fağfuri fincan beğenmez.

Aslında neslinde giymemiş hare
İş gelmez elinden gitmez bir kare
Sandığı gömleksiz duran mekkare
Bedestene gelir kaftan beğenmez.

Kazak Abdal söyler bu türlü sözü
Yoğurt ayran ile hallolmuş özü
Köyden şehre gelen bir köylü kızı
İnci yakut ister mercan beğenmez.

(Kazak Abdal)

Açıklama: Okuyucuyu eğlendirerek düşündürmeyi amaçlayan bir şiirde mizahi anlatımın birçok unsuruna rastlanılmaktadır. Yukarıdaki şiirde eleştirinin olması yani toplum ve kişilerin eleştirilmesi, hata ve yanlışlıkların ortadan kaldırılmasının amaçlanması, günlük konuşma diline parçada başvurulması, mecazlı ve imalı sözlerin şiirde yer alması şiirin mizahi bir anlatımla oluşturulduğunun ipuçlarıdır.  

Örnek 3

ÖRDEK ÇORBASI

Hoca bir gün, bir dere kıyısında, ördeklerin ötüşüp oynaştıklarını görür. Hemen el atıp tutası gelir ama ele avuca gelir şey mi bunlar? Üstünün, başının ıslandığı da yanına kâr kalır. Nihayet, olmayacak duaya âmin demektense, bir kenara oturur; ekmeğini suya batırıp yemeye başlar.
Derken, kırk yılda bir merhaba ettiği biri geçer oradan:
"Afiyet olsun Hoca, gene su başına oturdun da ne yiyorsun?" diye sorar.
Hoca:
"Yahu, der; sende de şu ördek kadar akıl varsa, ben neyim! Ne yediğimi görüyorsun ya işte; 
ör­dek çorbası!"

(Nasreddin Hoca Fıkraları)


Açıklama: Nasreddin Hoca fıkralarının genel özelliklerine bu fıkrada da rastlanır. Düşündürerek, eğlendirmeyi amaçlayan fıkralardır, bu fıkralar. Bu fıkra, aynı zamanda bir eleştiriyi de içerir. Okuyucuyu eğlendirerek düşündürmenin esas olduğu bu anlatımda olay anlatımının yer alması da metnin mizahi bir anlatımla oluşturulduğunun kanıtıdır.

Örnek 4

ÖBÜR TARAF

Adamın biri ölmüş, yıkamaya getirmişler. Hoca kapıyı kapatmış, herkes beklemeye başlamış. Aradan 15 dakika geçmiş ses yok, yarım saat geçmiş ses yok, 1 saat geçmiş ses yok. İki saat sonra hoca kapıdan çıkmış. Merakla sormuşlar:

Hocam ne oldu, iş neden bu kadar uzadı?
Ne olacak adam öbür tarafa gitmemeye ısrar etti. Ondan bu kadar uzadı.

(Nasreddin Hoca Fıkraları)

Açıklama: Mizahi anlatımın önemli özelliklerinden olan okuyucuyu eğlendirerek düşündürmeyi amaçlama bu fıkrada da söz konusudur. Burada eleştiri de amaçlanmıştır. Metinde ses ve hareket unsurlarının ön planda yer alması, günlük konuşma diline metinde başvurulması, metindeki mecazlı söyleyiş hep mizahi anlatımın özellikleridir.

Örnek 5

Hoca'ya kıyamet ne zaman kopacak, diye sormasınlar mı?
– Hangi kıyamet? demiş, Hoca.
– Hocam, demişler, biz bir tane biliyoruz, kaç tane kıyamet var?
– Sizin bildiğiniz kıyamet başka, demiş, Hoca:
– Benim bildiğim iki kıyamet var; hatun ölünce küçüğü, ben ölünce büyüğü kopacak!

(Nasreddin Hoca Fıkraları)

Açıklama: Amacı okuyucuyu eğlendirerek düşündürmek olan mizahi anlatımın bütün unsurları bu parçada yer almaktadır. Bu fıkrada ayrıca eleştiri de amaçlanmıştır. Fıkrada güldürmenin amaçlanmış olması, kusur ve hataların ortadan kaldırılmasının planlanması, ironi bir anlatımın fıkrada yer alması ve mecazlı anlatımın ön planda olması fıkranın mizahi bir anlatımla oluşturulduğunun kanıtlarıdır.

Ayrıca bakınız

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder