Teşbih (Benzetme)

TEŞBİH (BENZETME)

Aralarında benzerlik ilgisi kurulabilen varlıklardan nitelikçe zayıf olanı kuvvetliye benzetmeye teşbih (benzetme) denir. Benzetmede unsurlar azaldıkça etkileyicilik, güç ve güzellik de artar. En güzel benzetme de benzetmede en son safha olan "teşbih-i beliğ"tir. Burada sadece ana unsurlar bulunur.
Örnek
Buz gibi soğuk ayran
Tam bir teşbih (benzetme) dört öğeden (unsurdan) oluşur: Benzeyen (zayıf unsur), kendisine benzetilen (kuvvetli unsur), benzetme edatı (gibi, kadar…), benzetme yönü (güzel, soğuk, sıcak…).

Benzetmenin Öğeleri
1. Benzeyen: Özellik bakımından güçsüz olan varlık veya nesneye denir. Teşbihin (benzetme) asıl öğesidir. "Benzeyen" olmadan teşbih gerçekleşmez.

2. Kendisine Benzetilen: Özellik bakımından güçlü olan varlık veya nesnedir. "Benzetilen" olarak da bilinir. Benzetmenin asıl öğesidir. "Kendisine benzetilen" unsurunun olmadığı bir yerde teşbih (benzetme) olmaz.

3. Benzetme Edatı: "Benzeyen" ve "kendisine benzetilen" unsurları arasında ilgi kuran edattır. Yardımcı öğe olduğu için benzetme edatı olmadan da teşbih (benzetme) yapılabilir. Örnek: gibi, dek, kadar vb.

4. Benzetme Yönü: Birbirine benzetilen öğeler arasındaki ortak özellik anlamına gelir. Benzetmenin yardımcı öğesidir. Benzetme yönü olmadan da teşbih (benzetme) yapılabilir. Bu sözcükler aynı zamanda sıfat özelliği olan sözcüklerdir. Örnek: çalışkan, tembel, soğuk, sıcak, kuvvetli, uysal, temiz vb.

Not: Benzetmede "benzeyen" ve "kendisine benzetilen" temel öğeler; "benzetme edatı" ve "benzetme yönü" yardımcı öğeleri oluşturur.
Örnek
Arslan gibi kuvvetli  asker
KB      BE      BY        B
Not: Bu çalışmada kendisine benzetilen (KB), benzeyen (B), benzetme yönü (BY), benzetme edatı (BE) şeklinde yer alacaktır.
Altın gibi sarı saç
KB   BE   BY   B

KULLANILAN ÖĞELER BAKIMINDAN BENZETMELER

1. Tam (Ayrıntılı) Teşbih: Dört unsurunun da yer aldığı teşbih (benzetme) çeşididir.

Tam (Ayrıntılı) Teşbih (Benzetme) Örnekleri

Örnek 1
Ah bu türküler, köy türküleri
Ana sütü gibi candan
Ana sütü gibi temiz.

Çözüm
Benzetilen (kendisine benzetilen): Ana sütü
Benzeyen: Köy türküleri
Benzetme edatı: Gibi
Benzetme yönü: Temiz

Örnek 2
Yolcuyum bir kuru yaprak misali
Rüzgârın önüne atılmışım ben

Çözüm
Benzetilen (kendisine benzetilen): Kuru yaprak
Benzeyen: Ben
Benzetme edatı: Misali
Benzetme yönü: Rüzgârın önüne atılmak

Örnek 3
Cennet gibi güzel ülke
KB       BE    BY    B

Kuş gibi hafif tüy
KB  BE    BY   B

Buz gibi soğuk su
KB   BE   BY    B

Cümle İçinde Geçen Tam Teşbih (Benzetme) Örnekleri
O, cehennem kadar sıcak bir şehirde yaşamak zorunda değiliz, diyordu.
Okulumuzda Mustafa misali çalışkan öğrenciye hiç rastlamadım.
Çok sabırsız bir toplum olmuşuz. Toplumun Eyüp gibi sabırlı şahsiyetlere ihtiyacı var.
Kömür gibi siyah gözlerin mi var, hilal gibi düzgün kaşların mı var?
Atlılar geçmişti rüzgâr misali akan coşkun nehirden.
Durmuş bir saat gibiydi durup geçmeyen zaman

2. Kısaltılmış Teşbih (Benzetme): "Benzetme yönü" unsurunun yer almadığı benzetmelerdir.
Örnek
Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik.
Bin atlı o gün dev gibi bir orduyu yendik.
                          
Yahya Kemal Beyatlı

Çözüm
Kendisine Benzetilen: Dev
Benzeyen: Ordu
Benzetme edatı: Gibi

Cümle İçerinde Geçen Kısaltılmış Teşbih (Benzetme) Örnekleri
Cennet gibi bahçede oturmuş sohbet ediyorlardı.
Çocuğa buz gibi su verirsen elbet hastalanır.
Cennet gibi ülke istiyorsan çalışacaksın
Taş misali yüreklere hiçbir şey işlemez.

3. Pekiştirilmiş Teşbih (Benzetme): Benzetme edatı olmayan benzetmedir.
Örnek 1
Türk askeri aslan kuvvetindedir.

Çözüm
Benzeyen: Türk askeri
Kendisine Benzetilen: Aslan
Benzetme yönü: Kuvvet 

Örnek 2
Kömür siyah gözlerinle bağlandım sana.

Çözüm
Benzeyen: Göz
Kendisine Benzetilen: Kömür
Benzetme yönü: Siyah

Örnek 3
Hilâl düzgün kaşların çarptı belaya gönlü.

Çözüm
Benzeyen: Kaş
Kendisine Benzetilen: Hilâl
Benzetme yönü: Düzgün

Örnek 4
Munzur'un buz soğukluğundaki suları herkesi büyüledi.

Çözüm
Benzeyen: Munzur'un suları
Kendisine Benzetilen: Buz
Benzetme yönü: Soğukluk

4. Teşbih-i Beliğ (Yalın Teşbih-En Güzel Benzetme): Teşbihin yalnızca iki unsuruyla yani "benzeyen" ve "kendisine benzetilen" unsurlarıyla yapılan benzetmelere denir. 
Örnek 1
Ömrüm bir tarladır mahsulü çile
Gül bin cilve eder garip bülbüle
Bulutlar dağıldı nazarın ile
Kanayan yaramı sar kömür gözlüm

Kenan Ziya Akbaba

Çözüm
Benzeyen: Göz
Kendisine Benzetilen: Kömür

Örnek 2

Yârin dudağından getirilmiş
Bir katre alevdir bu karanfil

Ahmet Haşim

Çözüm
Benzeyen: Karanfil
Benzetilen: Yârin dudağından getirilmiş bir katre alev
Örnekler
Cennet ülke
Fidan boy
Ceylan bakış
Mim ağız
Selvi boy
Arslan asker
Not: Kırmızı renkliler "kendisine benzetilen", mavi renkliler "benzeyen"i oluşturur. Dikkat edilirse hepsinde de teşbih (benzetme) sanatının iki asıl öğesi yer almaktadır.
Cümle İçerinde Geçen Teşbih-i Beliğ Örnekleri

Salın da gel selvi boylum salın da.
Çeşm-i siyahım gelir uzaktan.
Gonca dehenli sevgilim gel gayrı.
Cennet yüzlü bir dilbere tutuldum.
Unutulmaz Munzur senin buz suyun.
Taş yürekten peyda olmaz merhamet.

1 yorum:

  1. Hocam çok güzel olmuş ellerinize sağlık

    YanıtlaSil