Yarım Uyak

YARIM UYAK (KAFİYE)

Bir tek ünsüz benzerliğine dayanan uyağa yarım uyak (kafiye) denir. Bazen bir sesli harf ile de oluşturulur. Türk şiirinde en çok kullanılan uyaktır. Özellikle İslamiyet öncesi Türk Edebiyatı ile Halk Edebiyatında çok fazla kullanılmıştır.

Yarım Uyak (Kafiye) Örnekler

Örnek 1

Kış gününde güller bitmez
Dalında bülbüller ötmez
Can arzular elim yetmez
Gönül selâm ister şimdi

Karacaoğlan

Açıklama: Tek ses benzerliğine dayanan uyağa yarım uyak denir. Yukarıdaki şiirin ilk üç dizesinde geçen "-t" sesleri yarım kafiyedir. "-mez" eki ise geniş zamanın olumsuzu olduğu için yani hem yazılış hem de görev aynı olduğu için rediftir.

Örnek 2

Ecel büke belimizi
Söyletmeye dilimizi
Hasta iken hâlimizi
Soranlara selâm olsun

Yunus Emre

Açıklama: Türkçede her zaman redif kafiyeden sonra gelir. Bu dörtlükte de "-imizi" ekleri hem yazılış hem de görev bakımından aynı oldukları için redif; "-l" sesi ise yarım kafiyedir. Kafiyenin kelimenin kökeninde olduğuna dikkat etmeliyiz.

Örnek 3

Kim okurdu kim yazardı
Bu düğümü kim çözerdi
Koyun kurt ile gezerdi
Fikir başka başk'olmasa

Âşık Veysel


Açıklama: "-ar" geniş zaman eki ve "-di" görülen geçmiş zaman ekleri hem görev hem de yazılış olarak aynı oldukları için redif; "-z" eki de tek ses benzerliğini oluşturduğu için yarım kafiyedir.
   
Örnek 4

Ben çektiğim kimler çeker
Gözlerim kanlı yaş döker
Bulanık bulanık akar
Dağlarım seliyim şimdi

Kul Mustafa

Açıklama: Yukarıdaki dizelerde geçen "-er, -ar" ekleri geniş zaman ekleri olduğu için rediftir. Redif de aynı eklerin farklı versiyonları aynı olarak değerlendirilir. Dizelerde geçen "-k" sesi de tek sessiz benzerliğine dayandığı için yarım uyaktır.

Örnek 5

Hüdai zamanın geçer başına
Kuşlar bile hep kavuştu eşine
Şimdi bu mevsimde dağlar başına
Yâr ile kaçmanın zamanı geldi

Âşık Hüdai 

Açıklama: Yukarıdaki dizelerde geçen "" sesi tek sessiz benzerliğine dayandığı için yarım kafiyedir. "-ına" ekleri üç farklı çekim ekidir. Tek başlarına aynı görevde ve yazılışça da aynı olduklarından rediftir.

Örnek 6

Üstümüzden gelen boran kış gibi 
Şahin pençesinde yavru kuş gibi 
Seher sabahında rüya düş gibi 
Çağırta bağırta aldı dert beni

Pir Sultan Abdal

Açıklama: "gibi" sözcükleri kelime halindeki redife "" sesi de tek sessiz benzerliğine örnektir. Yani yarım kafiyedir. (uyak)

Örnek 7

Senin yazın kışa benzer 
Bir sevdalı başa benzer
Çok içmiş sarhoşa benzer
Duman eksilmeyen dağlar

Anonim

Açıklama: 
"-a benzer" sözlerinde "-a" yönelme hal eki eki, "benzer" sözcüğü de kelime halindeki redife örnek olduğundan hepsi bir bütün olarak redife; "" sesi de tek ses benzerliği olduğu için yarım kafiyeye (uyak) örnektir.

Örnek 8

Varayım da mezarına varayım 
Başucunda el kavuşup durayım
Bıktın mıydı benden deyip sorayım 
Mezarına giden yollar iniler

Dadaloğlu

Açıklama: Redif dizelerin her zaman en sonunda kafiye de öncesinde yer alır. Şiire bakıldığı zaman "-ayım" redif; "-r" sesi de tek ses benzerliğini oluşturduğu için yarım kafiyedir.

Örnek 9

Coştu deli gönül coştu
Sevda gelip serden aş

Köroğlu

Açıklama: "-tı" sesleri görülen geçmiş zaman eklerini oluşturduklarından redif; "" sesi de tek sessiz benzerliğine dayandığı için yarım kafiyedir.

Örnek 10

Öldürüp kanıma girme
Gayrılara gönül verme
Ela gözlerine siyah sürme
Çekme beni öldürsün 

Âşık Ömer

Açıklama: "-me" eki olumsuzluk ekidir. Hem yazılış hem de görev aynı olduğu için redif; "-r" sesi de tek ses benzerliğine dayandığı için yarım kafiye (uyak) görevindedir.

Örnek 11

Beyaz giyme toz olur
Sarı giyme söz olur
Gel yeşiller giyelim
Muradımız tez olur

Ahmet Sevinç

Açıklama: "Olur" sözcüğü kelime halindeki redife; "-z" sesi de tek ses benzerliğine dayandığı için yarım kafiyedir.

Örnek 12

Benim çektiğim kim çeker,
Gözlerim kanlı yaş döker.
Bulanık bulanık akar,
Dağların seliyim şimdi.

Kayıkçı Kul Mustafa

Açıklama: "-er"  ekleri geniş zaman eki olduğu için redif; "-k" sesi de tek ses benzerliğine dayandığı için yarım uyaktır.

Örnek 13

Bir geliş var!.. Ne mübarek, ne garib âlem bu!.. 
Hava boydan boya binlerce hayaletle dolu

Yahya Kemal Beyatlı

Açıklama: 
Yarım uyak sadece tek sessiz harf benzerliğine değil çok az örnekleri olsa da tek sesli harf benzerliğine de dayanır. Bu dizelerde de en sonda yer alan "-u" sesleri görevleri aynı olmadıklarından redif değil yarım uyak (kafiye) görevindedir.

Ayrıca bakınız

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder