Redif

REDİF

Sözlük anlamı "arkadan gelen"dir. Uyaktan sonra gelen aynı görevde yer alan ek veya sözcüklere redif denir. Bazen bir dize tamamen redif olabilir. Redifin başlıca özellikleri:
  • Redif, her zaman mısranın en sonunda bulunur, yani kafiyeden sonra gelir.
  • Redifin olduğu her yerde mutlaka kafiye de vardır.
  • Redif, halk şiirinin en eski öğelerinden biridir. Bazen ilk sözcük hariç bütün dizenin redif olduğu şiirlere rastlanılır. Hatta nakarat halinde tekrarlanan redifler de vardır.
  • Divan edebiyatında redif, kaside ve gazellere isim olmuştur. Bazı kaside ve gazeller redifleri ile anılmıştır. "Su Kasidesi"gibi.
Tanımdan da anlaşılacağı üzere iki tür redif vardır:

a) Ek Halindeki Redifler

b) Kelime (Sözcük) Halindeki Redifler

a) Ek Halindeki Redifler: Eş görevli eklerin tekrarlanmasıyla oluşan rediflere denir. Redif, çoğu zaman kafiye ile karıştırılır. Genel kuralımız kelimenin kökeninde olanın kafiye, sonra gelen ek veya eklerin de redif olmasıdır. Eklerin yazılışında ünlü uyumları ile ilgili bazı farklılıklar olabilir. Bütün eklerin mutlaka aynı türden olması gerekir. Eklerin görevi aynı olduktan sonra versiyonu farklı olabilir. Örneğin öğrenilen geçmiş zaman ekleri "-dı, -di, -tı, -ti" eklerinin aynı olmaması redif olmalarına engel teşkil etmez.

Örnek 1

Şimşek gibi bir semte atıldık yedi koldan
Şimşek gibi, Türk atlarının geçtiği yoldan

Yahya Kemal Beyatlı

Açıklama: Yukarıdaki dizelerde geçen "koldan" ve "yoldan" sözcüklerindeki "-dan" ekleri uzaklaşma hal eki olduklarından rediftir. Hem yazılış hem de görevin aynı olması eklerin redif olmasını sağlamıştır. Redifin kafiyeden sonra geldiğini daha önce söylemiştik. Burada da "-ol" ekleri tam kafiyedir.

Örnek 2

Siyah kâküllerin dökmüş
Kail güllere güllere
Ala gözlerini dikmiş
ince yollara yollara

Köroğlu

Açıklama: Yukarıdaki şiirin birinci ve üçüncü dizesinde yer alan "-miş" ekleri öğrenilen geçmiş zaman eki; "-lere" ekleri de çoğul ve durum eklerinden oluşmuştur. Bu ekler birlikte redifi oluşturmuştur. "-miş" eklerinin farklı bir versiyonda olması redif olmasına engel teşkil etmez. "-k" ve "-l" sesleri de yarım uyaktır.

Örnek 3

Ben ezelden beridir hür yaşadım, hür yaşarım,
Hangi çılgın bana zincir vuracakmış? şaşarım!
Kükremiş sel gibiyim, bendimi çiğner aşarım.
Yırtarım dağları, enginlere sığmam, taşarım.

Mehmet Akif Ersoy

Açıklama: Yukarıdaki dizelerde geçen "-r" sesi geniş zaman eki, "-ı" sesi yardımcı ünlü "m" sesi de I. tekil şahıs ekidir. Hem yazılış hem de görevleri aynı olduğundan ekler redif olarak kabul edilir.

Örnek 4

Nice güzellere bağlandım kaldım
Ne bir vefa gördüm ne fayda buldum
Her türlü isteğim topraktan aldım
Benim sadık yârim kara topraktır

Âşık Veysel Şatıroğlu

Açıklama: Yukarıdaki şiirin dizelerinde geçen "-m" ekleri şahıs eki olduğu için rediftir. Yine "-dı, -du" ekleri de görülen geçmiş zaman ekleri oldukları için rediftir. Kısacası bu ekler yazılış ve görev açısından aynı oldukları için rediftirler. Sözcüklerdeki "-l" sesleri ise yarım kafiyedir.

Örnek 5

Ecel büke belimizi
Söyletmeye dilimizi
Hasta iken halimizi
Soranlara selam olsun

Yunus Emre

Açıklama: Yukarıdaki dörtlükte yer alan dizelerin sonundaki sözcüklerde geçen "-imiz" eki birinci çoğul şahıs eki; "-i" eki de belirtme hâl eki olduğundan rediftirler. Bunların hem yazılış hem de görevleri aynıdır.

Örnek 6

Ben sizinle sarmaş dolaş olmuşum, dalgalar,
Pamuk yüklü gemilerin ardında gezemem;
Doyurmaz artık beni bayraklar, bandıralar;
Mahkûm gemilerinin sularında yüzemem

Ünal Ersözlü

Açıklama: Yukarıdaki şiirin birinci ve üçüncü dizelerinde geçen "-lar" ekleri çokluk eki olduklarından redif; "-emem" ekleri de aynı görev ve anlama gelen ekler olduklarından rediftirler. "emem": "e" yeterlilik fiilinin olumsuzu, "-me" olumsuzluk eki, "-m" de birinci tekil şahıs ekidir.

Örnek 7

Eyvanına dün gece vardım
Orda birileri oturmuş sandım
O sesin rengine nedense kandım
Gidersen unutma kır çiçekleri

Laedri

Açıklama: Yukarıdaki şiirde geçen "-dı" ekleri görülen geçmiş zaman ekleri olduklarından; "-m" eki de birinci tekil şahıs eki olduklarından rediftir.

Örnek 8

Gözlerin o gün yolda kalmışsa
Yüreğin her günden fazla yanmışsa
İçinde sevdalar derde dalmışsa
Bil ki ey güz yüzlü yakınlardayım

Laedri

Açıklama: Yukarıdaki dizelerde geçen "-mış" eki (öğrenilen geçmiş zaman eki) ile "-sa" şart kipi hem yazılış hem de görev bakımından aynı olduklarından rediftir.

Uyarı: En çok karıştırılan husus belirtme hal eki "-ı, -i" eki ile iyelik eki olan "-ı, -i" ekleridir. Buna dikkat etmek gerekir. "-i" sesi tamlama kuruyorsa iyelik eki kurmuyorsa belirtme hâl ekidir.

b) Kelime (Sözcük) Halindeki Redifler: Yazılış, okunuş ve anlamı aynı olan sözcük veya sözcüklerin dize sonlarında tekrarlanmasıyla oluşan rediftir. Sözcük halindeki rediflerde ses değişikliği olmaz. Sözcük halindeki rediflerde hem yazım hem de anlam birliği esastır.

Örnek 1

Koyun verdi kuzu verdi süt verdi
Yemek verdi ekmek verdi et verdi
Kazma ile döğmeyince kıt verdi
Benim sadık yârim kara topraktır

Âşık Veysel Şatıroğlu

Açıklama: Yukarıdaki şiirin ilk üç dizesinde geçen "verdi" sözcükleri hem yazılış hem de anlam olarak aynı olduklarından rediftir. Bu sözcüklerden hemen önce gelen "-t" sesleri de yarım uyaktır.

Örnek 2

Kimsesiz hiç kimse yok, var herkesin bir kimsesi
Kimsesiz kaldım meded, ey kimsesizler kimsesi


Açıklama: Yukarıdaki şiirde geçen "kimsesi" sözcüğü hem yazılış hem de görev bakımından aynı olduğu için rediftir. "-r" sesleri ise zengin kafiyedir.

Örnek 3

Doğru söylerim halk razı değil
Eğri söylerim Hak razı değil.

Açıklama: Yukarıdaki dizelerde geçen "razı değil" sözcükleri rediftir. Bu sözcüklerden önce gelen "k" sesleri ise yarım kafiyedir.

Örnek 4

Zannetme ki şöyle böyle bir söz
Gel sen dahi söyle böyle bir söz

Şeyh Galip

Açıklama: Yukarıdaki dizelerde geçen "böyle bir söz" sözcükleri redif, bunlardan önce gelen "öyle" sesleri de zengin kafiyedir.

Örnek 5

İncecikten bir kar yağar
Tozar Elif Elif diye
Deli gönül abdal olmuş
Gezer Elif Elif diye

Açıklama: "Elif Elif diye" sözleri hem anlam hem de görevce aynı olduklarından rediftir. Yine "-er, -ar" ekleri de geniş zaman eki olduklarından ek halindeki redife örnektir.

Örnek 6

Dost dost diye nicesine sarıldım
Benim sâdık yârim kara topraktır
Beyhude dolandım boşa yoruldum
Benim sadık yârim kara topraktır

Âşık Veysel Şatıroğlu


Açıklama: Bu şiirde, ikinci ve dördüncü dizeler aynen tekrar edilerek dize şeklinde (nakarat) redif yapılmıştır.

Uyarı:  Kelime halinde yer alan rediflerden hemen önce, ek halindeki redifler de bulunabilir. Ek halindeki redifle kelime halindeki redif böyle yerlerde arka arkaya gelebilir.  

Örnek

Yürü bre Bulgar Dağı
Hemen dağlar sende m'olur?
Yaylalı sümbüllü yurtlar
Büyük evler sende m'olur?


Açıklama: Yukarıdaki dizelerde geçen "sende m'olur" sözcükleri sözcük halinde; "-ler" ekleri de ek hâlinde (çoğul eki) rediftir. Bu dizelerde hem sözcük hem de ek hâlinde olan redifler yer almaktadır.


Ayrıca bakınız

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder