Tam Uyak

TAM UYAK

Bir sesli ve sessiz harfin oluşturduğu uyağa tam uyak (kafiye) denir. Yani tam uyak iki ses benzerliğine dayanan uyaktır. Dize sonlarında benzeşen uzun ünlüler de (â, û, î)  tam uyak yapar.

Tam Uyak (Kafiye) ile İlgili Örnekler

Örnek 1

Tekerlekler yollara bir şeyler anlatıyor
Uzun yollar bu sesten silkinerek yatıyor


Faruk Nafiz Çamlıbel


Açıklama: Yukarıdaki dizelerde geçen "-at" sesleri yazılışça aynı olduklarından tam kafiye (uyak) görevindedir. "-ı" yardımcı ses; "-yor" şimdiki zaman eki olduğu için her ikisi de redif olarak kabul edilir.

Örnek 2

Yollarda kalan gözlerimin nurunu yordum
Kimdir o, nasıldır diye rüzgârlara sordum
Hulyamı tutan bir büyü var onda diyordum


Yahya Kemal Beyatlı


Açıklama: Biri sesli biri sessiz iki ses benzerliğinden oluşan uyağa tam uyak denir. "-or" ekleri iki ses benzerliğinden oluştuğu için tam uyak; "-du" görülen geçmiş zaman eki ve "-m" de şahıs eki olduğu için ikisi birlikte redifi oluşturur.

Örnek 3

On atlıya karar verdim yını
Yenice sevdaya salmış bını
El yanında yakar gider kını
Tenhalarda gülüşünü sevdiğim.


Açıklama: "-aş" ekleri biri sesli biri sessiz, iki ses benzerliğine dayandığı için ve sadece yazılışları aynı olduğu için tam kafiye; "-ını" ekleri de hep birlikte redifi oluşturur.

Örnek 4

Nasihatim sana herzeyle iştigali bırak
Adamlığın yolu nerdeyse bul da girmeye bak

Mehmet Akif Ersoy

Açıklama: Yukarıdaki dizelerde geçen "-ak" ekleri iki ses benzerliğine dayandığı ve sadece yazılışları aynı olduğu için için tam uyaktır. 

Örnek 5

Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik
Bina atlı o gün dev gibi bir orduyu yendik

Yahya Kemal Beyatlı

Açıklama: Dilimizde redif her zaman en sonda ondan önce de varsa kafiye yer alır. "-di" görülen geçmiş zaman eki, "-k" da birinci çoğul şahıs ekidir. Hem yazılış hem de görevleri aynı olduğu için rediftir. "-en" ekleri de sadece yazılışları aynı olduğu ve bir sesli bir sessiz harften oluştuğu için tam kafiyedir.

Örnek 6

Sen bizim köyleri görmedin ki h
Yollar toz, çamur, evleri kerp
O kirli kabukta en temiz
Hele bir yakından bakılsın da gör.

Abdurrahim Karakoç

Açıklama: Yukarıdaki dizelerde sadece dize sonlarında yazılışça aynı olan biri sesli diğeri sessiz iki ses olan "-iç" sesleri yer almaktadır. Bu iki ses arasında tam kafiye söz konusudur.

Örnek 7

Gel bakma kimseye hor
Halkı yorma kendin yor

Açıklama: "-or" sesleri sadece yazılış olarak aynı oldukları için ve bir sesli bir sessiz harften oluştuğu için tam kafiyedir.

Örnek 8

Orhan zamanından kalma bir duvar
Onunla bir yaşta ihtiyar çınar

Ahmet Hamdi Tanpınar

Açıklama: "-ar" sesleri de bir önceki örnekte olduğu gibi sadece yazılış olarak aynı olduğu için ve biri sesli diğeri sessiz iki sesten oluştuğu için tam kafiyeye örnek oluşturmaktadır.

Örnek 9

Dedem koynunda yattıkça benimsin, ey güzel toprak!
Neler yapmış bu millet, en yakın târihe bir sor bak.

Süleyman Nazif

Açıklama: "-ak" sesleri biri sesli diğeri sessiz iki harften oluştuğu için tam uyaktır.

Örnek 10

Hiç yolcusu yokmuş gibi sessizce alır yol
Sallanmaz o kalkışta ne mendil ne de bir kol           

Yahya Kemal Beyatlı

Açıklama: "-ol"  sesleri de sadece yazılış olarak aynı olduğu için ve iki sesten oluştuğundan tam kafiyedir.

Örnek 11

Semaî'm kavuştuk bahara yaza
Güzeller kendini çekerler naza
Hayran oldum yeşil dalda avaza
Bülbüller ötüşür güller ne güzel

Kul Semai

Açıklama: Yukarıdaki dizelerde geçen "az" sesleri tam uyak; "a" sesleri de yönelme durum eki olduğundan rediftir.

Örnek 12

Hörü melek var mı senin soyunda
Kız nazarım kaldı usul boyunda

Karacaoğlan

Açıklama: "-oy" sesleri bir sesli ve bir sessiz harften oluştuğu, sadece yazılışları aynı olduğu için tam kafiye: "-unda" çekim ekleri de aynı görev ve yazılışa sahip olduğundan rediftir.

Örnek 13

Mâzî köyünde, hâtıralar gölgesinde hal
Yaklaştığın tabiatı günlerce seyre dal  

Yahya Kemal Beyatlı                             

Açıklama: "-al" ekleri bir sesli ve bir sessiz harften oluştuğu ve aynı zamanda sadece yazılışı aynı olduğu için tam kafiyedir.

Örnek 14

Ey bu topraklar için toprağa düşmüş asker!
Gökten ecdâd inerek öpse o pâk alnı değer

Mehmet Akif Ersoy

Açıklama: "-er" ekleri sadece yazılışı aynı olan iki sesten oluştuğu için tam kafiyedir.

Örnek 15

Çiçek ülkesinden girerken yaza
Örer her doğan gün bir altun koza

Açıklama: "-za" ekleri sadece yazışı aynı olduğu ve bir sesli bir sessiz harften oluştuğu için tam kafiyedir.

Uyarı: Arapça ve Farsça sözcüklerde yalnız bir uzun ünlüden oluşan sesler de (â, î, û) tam kafiye kabul edilir.

Örnek
Ne aceb eylese esrâr-ı derûnun ifşâ
Goncadan söz getirir bülbül-i şeydâya sabâ                
Nedim
Açıklama: "â" sesleri uzun ünlülerden oluştuğu için yani üzerindeki şapka işareti onu uzun ünlü yaptığı için iki ses sayılır. İki ses olduğu için de tam kafiyeye örnektir. Çok fazla karşımıza çıkan bir özellik değildir.

Ayrıca bakınız

Redif

Uyak Türleri
Tam Uyak

Uyak Dizilişi-Örgülerine Göre Uyaklar
Sarma Uyak

Ayrıca bakınız

1 yorum: