Köy Seyirlik Oyunları


Köylülerin uzun kış gecelerinde özellikle düğünlerde, bayramlarda eğlenmek amacıyla köy meydanında oynadıkları oyunlara köy seyirlik oyunları denir. Köy seyirlik oyunlarının tarihi çok eski olup sözlü geleneğe dayanır. Orta oyunu ve Karagöz'e göre tarihi çok daha eskidir. İslamiyet'ten önceki Türk edebiyatında şölen, sığır ve yuğ törenlerinde ortaya çıkmış sonraki zamanlarda İslami unsurlarla birleştirilerek sunulmuştur. Köy seyirlik oyunlarının başlıca özelliklerini şöyle sıralayabiliriz:
  • Dinsel temellere dayanan köy seyirlik oyunları bolluk, bereket, sağlık dilemek ve yeni yılı karşılamak amacıyla oynanılan ve törensel bir içeriğe sahip oyunlardır.
  • Köy seyirlik oyunları köy meydanında oynanır. Bahçeler ve hasat yerlerinde de bu oyunlar oynanır. 
  • Oyunlar gündüz vaktinden ziyade gece vakti oynanır. 
  • Oyun meydanında seyirciler oyuncuları çepeçevre çevreler.
  • Anadolu halkı eskiden de geçimini tarımdan sağlıyordu. Kış ayları kıtlık; yaz ayları bolluk ve bereket zamanlarıydı onlar için. Kıtlık kara; bolluk beyaz ile simgelenirdi. İşte mevsimlerin sebep olduğu bu ak-kara çatışması seyirlik köy oyunlarının temelini oluşturur.
  • Köy seyirlik oyunlarında içerik gülmece unsuruna dayanır.
  • Köy seyirlik oyunlarında daha çok kız kaçırmalar, eşlerin geçimsizliği, kaynana gelin ilişkisi gibi konular işlenir.
  • Köy seyirlik oyunlarında oyuncular köyün gençleri ve orta yaşlılarından oluşur. Amatör olan bu oyuncular rejisörlük de yaparlar. Oyuncuları oyuna seyirciler birlikte hazırlar. Sırası gelen her oyuncu seyircilerin içinden çıkarak oyuna katılır, oyunu icra ettikten sonra oyundan ayrılıp tekrar seyircilerin arasına katılır.
  • Oyuncular, herkesin gözü önünde kıyafetlerini giyerler. Köy seyirlik oyunlarında diğer bazı oyunlarda olduğu gibi seyirciye yalan söylenmez, her şey apaçıktır ve doğrudur.
  • Köy seyirlik oyunları geleneksel tiyatro türlerinde gerek içerik gerekse oynama şekli bakımından daha çok orta oyununa benzer.
  • Dekor ve kostüm tam anlamıyla bu oyunlarda yer almaz. Masa, sandalye, dükkân dekor olarak kullanılır. Kostümde karakteri ön plana çıkaran kıyafetler tercih edilir. Gerektiğinde erkek oyuncular kadın kıyafeti giyerler. Kısacası kostüm ve dekorda kırsal kesimin yaşama imkânları damgasını vurur.
  • Köy seyirlik oyunlarının yazılı metinleri yoktur. Oyunlar doğaçlamadır.
  • Köy seyirlik oyunlarının toplumsal ve dinsel işlevleri sanatsal işlevlerinin önünde yer alır.
  • Meddahta olduğu gibi köy seyirlik oyunlarında "taklit" önemli bir özellik olarak ön plana çıkar. Kişileştirilen varlıklar veya çatışmalar hep taklitle sunulur. Her çeşit doğa unsurunun taklidi yapılır. Hayvanların ses ve hareketlerinin bile taklidi yapılır.
  • Canlandırma ve taklit birlikte yer aldığından bu oyunlar dramatik özellikler taşır. Bu sebeple "Dramatik Köy Seyirlik Oyunları" olarak da adlandırılır.
  • Şiir, müzik, dans bu oyunda iç içedir.
  • Tek bir tema etrafında oynanan köy seyirlik oyunları oldukça sade oyunlardır.
  • Köy seyirlik oyunları oynandıkları toplumların kültür ve geleneğinin şeklini almışlardır. Dolayısıyla bugünkü şekilleri bir süreç boyutunda gerçekleşmiştir.
  • Köy seyirlik oyunlarının belirli oynama zamanları vardır. Örneğin; Cemal oyunu tohumlamanın olduğu ilk gün ve hasat zamanı; Deve yüzü, Koyun yüzü oyunları hayvanların anne karnında tüylenmeye başladıkları ilk günlerde oynanır.

Köy Seyirlik Oyunundaki Oyunlar:

Köy seyirlik oyunları çeşitli isimler altında değerlendirilebilir.

Mevsim değişiklikleri ve yılın değişimine bağlı olarak oynanan oyunlar: Arap, Köse, Çiğdem

Yağmurun yağmasını sağlamak için oynanan oyunlar: Çömçe Gelin

Hayvanları taklit eden oyunlar: Tilki, Ayı, Kartal, Deve

Bereket ve bolluk için oynanan oyunlar: Cemal Oyunu, Koç Katımı, Saya Gezme

Tarımın çokça yapıldığı yerlerde: Cemal Oyunu, Çift Sürme, Ekin Salavatlama

Günlük yaşamı konu alan oyunlar: Ağa, Kız Kaçırma, Sınır Taşı, Kuma

Meslekleri taklit eden oyunlar: Kalaycı, Değirmenci, Berber Oyunu

Ayrıca Bina Yapma, Natır, Halı Dokuma gibi erkeklerin oda içlerinde oynadıkları oyunlar da vardır. Bu oyunlarda da taklit ve güldürmece öğeleri esas alınıp oynanır.

Not: Belirli bir takvimi olan işlevsel oyunlara ritüel nitelikli oyunlar denir. Bu oyunlarda bolluk, şenlik ve bereket öğeleri iç içedir. Bu tür oyunlar çatışmalar üzerine kuruludur. Evlenme törenleri, çeşitli toplantılarda bir topluluğu eğlendirmek için oynanan oyunlar da eğlence amaçlı oyunlar olarak adlandırılır. Ahlaki bir sonucun amaçlandığı bu oyunlarda toplumun eksik yönleri ve toplumdaki bozuk kişilikler güldürmece öğesi çerçevesinde alaya alınarak işlenir.

Köy Seyirlik Oyunu Örneği

DAMAT AVI
Oyuncular: Damat, avcı, damat ve gelinin kardeşleri, köpek kılığında yer alan köylüler.
      (Damat orta yerde oturur. Yanında iki yakını bulunur. Belinde sarılı boş fişekler ve tahtadan silahı ve köpek kılığında iki köylü ile avcı ortaya gelir. Etraf çepeçevre köylüler ile doludur.)
Avcı: Merem günlerdir evde yağlı bulgur pilavı yemekten bıktım. Biraz şu ormanda dolaşam da keklik avlayam. Hımm ne dadlı olur keklik eti (Elini alnına götürüp uzaklara bakıyormuş gibi yapar). Etrafta çok keklik olmalı. Nere saklandınız keklikler? (Köpeklerden birine tekme atar.) koş ulan it oğlu beleş karın doyurmak yok bana av bul. (Köpekler köylülerin arasında dolaşıp etrafı koklarlar. Damadın kardeşlerine gelince havlamaları artar.). Aha! Buldum seni cıvvv! (Sözde ateş eder.) Ahanda vurdum kıçıkırığı. (Islık çalıp köpeklere işaret eder. Köpekler sürüyerek avı, köylüyü getirir.) (Bir ayağı ile ava basar.) Ulen amma cılız bir av vurmuşuz. Bunun eti ancak köpeklerin karnını doyurur. Yenisini bulalım…
    (Bu oyun böyle devam eder. Damada varana kadar üç beş kişiyi avlar. Damada gelince durdurulup hırpalanır.)

Ayrıca bakınız

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder