İlahi

İLAHİ

Kelime anlamı olarak "Allah'a mahsus, Allah'a ait" anlamlarına gelir. Allah'ı övmek ve ona yalvarmak için yazılan Allah aşkı ile insan sevgisini birleştiren lirik şiirlere ilahi denir. Her din ve inancın kendine özgü ilahileri vardır. Dini-Tasavvufi Halk Edebiyatı nazım şekli olan ilahi türü belirli bir makamla okunur. Türk edebiyatında ilahi denilince şüphesiz Yunus Emre akla gelen ilk isimdir. Yunus Emre ismi ilahi türü ile özdeşleşmiş ve bu türün ustası sayılmıştır. Yunus Emre, ilahilerini de halkın anlayabileceği sade bir dille oluşturmuştur.

İlahi Türünün Özellikleri

  • Özel bir ezgi ile söylenir.
  • Dörtlüklerle yazılır. Dörtlük sayısı üç ile yedi arasındadır.
  • Tekke (Tasavvuf) Edebiyatı şairlerinden aruz vezniyle de ilahi kaleme alan şairler vardır. Yani az da olsa aruz ölçüsüyle de yazılan ilahiler vardır.
  • İlahiler, 7'li, 8'li ve 11'li hece ölçüsüyle yazılır.
  • Kafiyeleniş şekli koşma ile aynıdır. (abab/cccb/dddb…)
  • Genellikle şiirin içerisinde şairin mahlası geçer.
  • İlahiler, Bektaşilerde "nefes", Mevlevilerde "ayin", Alevilerde ise "deme", Gülşeni tekkelerinde "tapuğ" adını alır.


İlahi Türü ile İlgili Örnekler

Örnek 1

AŞKIN ALDI BENDEN BENİ

Aşkın aldı benden beni
Bana seni gerek seni
Ben yanarım dün ü günü
Bana seni gerek seni

Ne varlığa sevinirim
Ne yokluğa yerinirim
Aşkın ile avunurum
Bana seni gerek seni

Aşkın âşıklar oldurur
Aşk denizine daldırır
Tecelli ile doldurur
Bana seni gerek seni

Aşkın şarabından içem
Mecnun olup dağa düşem
Sensin dünü gün endişem
Bana seni gerek seni

Sufilere sohbet gerek
Ahilere ahret gerek
Mecnunlara Leyla gerek
Bana seni gerek seni

Eğer beni öldüreler
Külüm göğe savuralar
Toprağım anda çağıra
Bana seni gerek seni

Cennet cennet dedikleri
Birkaç köşkle birkaç huri
İsteyene ver anları
Bana seni gerek seni

Yunus'durur benim adım
Gün geçtikçe artar odum
İki cihanda maksudum
Bana seni gerek seni
                              
Yunus EMRE

Örnek 2

ADI GÜZEL, KENDİ GÜZEL MUHAMMED

Canım kurban olsun senin yoluna,
Adı güzel, kendi güzel Muhammed,
Şefâat eyle bu kemter kuluna,
Adı güzel, kendi güzel Muhammed

Mü'min olanların çoktur cefâsı,
Ahirette olur zevk-u sefâsı,
On sekiz bin âlemin Mustafâ'sı,
Adı güzel, kendi güzel Muhammed

Yedi kat gökleri seyrân eyleyen,
Kûrsûnün üstünde cevlân eyleyen.
Mi'râcda ümmetin Hak'dan dileyen,
Adı güzel, kendi güzel Muhammed

Ol çâriyâr anın gökler yâridir,
Anı seven günahlardan beridir,
On sekiz bin âlemin serveridir,
Adı güzel, kendi güzel Muhammed

Aşık Yunus neyler iki cihânı sensiz,
Sen Hak Peygambersin şeksiz, gümânsız
Sana uymayanlar gider imânsız,
Adı güzel, kendi güzel Muhammed

Yunus EMRE

Örnek 3

BİR KEZ GÖNÜL YIKTIN İSE

Bir kez gönül yıktın ise
Bu kıldığın namaz değil
Yetmiş iki millet dahi
Elin yüzün yumaz değil

Bir gönülü yaptın ise
Er eteğin tuttun ise
Bir kez hayır ettin ise
Binde bir ise az değil

Yol odur ki doğru vara
Göz odur ki Hak'kı göre
Er odur alçakta dura
Yüceden bakan göz değil

Erden sana nazar ola
İçin dışın pür nur ola
Beli kurtulmuştan ola
Şol kişi kim gammaz değil

Yunus bu sözleri çatar
Sanki balı yağa katar
Halka matahların satar
Yükü gevherdir tuz değil

Yunus EMRE

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder