Genel-Özel Anlamlı Sözcükler

GENEL-ÖZEL ANLAMLI SÖZCÜKLER

Genel Anlamlı Sözcükler

Ortak özellikleri olan varlıkları dile getiren sözcüklere genel anlamlı sözcükler denir. Bu sözcükler kavram ve nesneleri topluca anlatırlar. Genel anlamlı sözcükler ayrıntılara girilmeden bir nesneyi değil de bütün benzerlerini içine alan sözcüklerdir. 

Örnek

Edebiyat - Türk edebiyatı - Cumhuriyet Dönemi Türk edebiyatı - Yaşar Kemal - İnce Memed

Genel-özel anlamlı sözcükler açısından bu cümleyi değerlendirelim: "İnce Memed" Yaşar Kemal'in bir eseridir. Yaşar Kemal, Cumhuriyet Dönemi Türk edebiyatına ait bir sanatçıdır. Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı, Türk edebiyatının bir dönemidir. Türk edebiyatı da genel edebiyat içinde bir ülkenin edebiyatını oluşturur.

Örnek

Spor - Futbol - Türk futbolu - Galatasaray futbol takımı

Genel-özel anlamlı sözcükler açısından bu cümleyi değerlendirelim: Galatasaray futbol takımı Türk futbol takımı içerisinde bir takımdır. Türk futbolu da futbolun bünyesinde olup futbol da sporun içerisinde yer alan bir uğraş alanıdır.

Örnek

Varlık - canlı - hayvan - kuş - güvercin

Genel-özel anlamlı sözcükler açısından bu cümleyi değerlendirelim: Güvercin bir kuş türü, kuşlar birer hayvan, hayvanlar da canlı birer varlıktır.

Özel Anlamlı Sözcükler

Varlıkları tek tek dile getiren sözcüklere özel anlamlı sözcükler denir. Kapsamı oldukça dar olan ayrıntının fazla olduğu sözcüklerdir. Özel anlamlı sözcüklerde varlıklar küçük parçalar halinde belirtilir. 

Örnek

Güvercin - kuş - hayvan - canlı - varlık

Genel-özel anlamlı sözcükler açısından bu cümleyi değerlendirelim: Her güvercin bir kuş, her kuş bir hayvan, her hayvan bir canlı ve her canlı da bir varlıktır.

Harf - hece - kelime - cümle - paragraf - metin

Genel-özel anlamlı sözcükler açısından bu cümleyi değerlendirelim: Her harf mutlaka bir hecenin içinde, her hece bir kelimenin içinde, her kelime bir cümlede, her cümle bir paragrafta her paragrafta bir metin dâhilinde değerlendirilir. Bu örnekte ana çatı "metin" sözcüğüdür.

Hayrabad - Nabi - Divan edebiyatı - Türk edebiyatı - edebiyat

Genel-özel anlamlı sözcükler açısından bu cümleyi değerlendirelim: "Hayrabad", Nabi'nin bir eseridir. Nabi, Divan edebiyatında önemli bir sanatçıdır. Divan edebiyatı Türk edebiyatının bir dönemidir. Türk edebiyatı genel edebiyat içerisinde bir ülkenin edebiyatının ismidir.

Not: Genel ve özel anlamlılık ilişkisi özneldir. Bir kelimenin genel veya özel anlamlı olması cümle içindeki kullanımından anlaşılır. Bir cümlede özel anlamlı olan bir sözcük başka cümlede genel ya da bir cümlede genel anlamlı olan bir sözcük başka cümlede özel anlamlı olabilir.

Örnek

"Bitki-ağaç-söğüt" sıralamasında "ağaç" sözcüğü "bitki" sözcüğüne göre özel, "söğüt"e göre genel anlamlıdır.

Not: Bazı sorularda sadece iki varlık cümle içerisinde verilir. Bunları, aralarında ilişki bulunan sözcüklere yoğunlaşarak bulabiliriz. Son zamanlarda sınavlarda genel-özel anlamlı sözcükler daha çok bu şekilde karşımıza çıkmaktadır.

Örnek

Türk edebiyatında Yahya Kemal'i daha çok okurum. (genelden-özele)

Toplum, bireylerin iyi yetişmesiyle ayakta durabilir. (genelden-özele)

Kuşlardan en çok güvencine hayranlık beslerdi. (genelden-özele)

Öğrenciler, ilkokullarda artık "sözcük" kavramını öğrendikten sonra "hece"yi öğrenmeye geçiyorlar. (genelden-özele)

Fuzuli'yi anlamadan Türk edebiyatını anlamak mümkün değildir. (özelden-genele)

Leyla ve Mecnun mesnevisini okumayan mesnevi türünü anlayamaz. (özelden-genele)

Han Duvarları şiiri kadar hiçbir şiir beni etkilememişti. (özelden-genele)

Üç Nasihat'ı okumadan Ömer Seyfettin'in öykü tarzını anlamak oldukça güçtür. (özelden-genele)

Not: Genel-özel anlamlı sözcükler olduğu gibi genel-özel anlamlı cümleler de vardır. Buna da dikkat etmek gerekir.


Ayrıca bakınız

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder