Dolaylama

DOLAYLAMA

Anlatımı etkili kılmak için bir sözcükle anlatılabilecek bir kavram veya varlığın birden fazla sözcükle anlatılmasına dolaylama denir. Dolaylama, bir şekilde kavramın aslına bir referans ile ulaşmadır. Dolaylama için en az iki sözcüğün olması gerekir. Dolaylamayı oluşturan kavramların anlamları üzerinde toplum bir şekilde bir uzlaşmaya varmıştır. Dolaylama çeşitli şekillerde oluşur:

Kişi Adları ile Kullanılanlar (Dolaylama Örnekleri)

Minik serçe: Sezen Aksu
Sanat güneşi: Zeki Müren
Süper star: Ajda Pekan
Cep herkülü: Naim Süleymanoğlu
Büyük kurtarıcı: Atatürk
Ulu önder: Atatürk
Bayrak Şairi: Arif Nihat Asya
Istırap Şairi: Fuzuli
Vatan Şairi: Namık Kemal
Şarkın Sultanı: Selahaddini Eyyubi
Allah'ın kılıcı: Hz Ali
Cihan padişahı: Kanuni Sultan Süleyman

Yer Adları ile Kullanılanlar (Dolaylama Örnekleri)

Kara kıta: Afrika
Türkiye'nin kalbi: Ankara
Yedi tepeli şehir: İstanbul
Peygamberler şehri: Urfa
Yavru vatan: Kıbrıs
Dünyanın tepesi: Everest
Saray yavrusu: Konak
Tahıl ambarı: Konya
Güller diyarı: Isparta
Kızıl gezegen: Mars
Altın boynuz: Haliç

Tür Adları ile Kullanılanlar (Dolaylama Örnekleri)

File bekçisi: Kaleci
Meşin yuvarlak: Top
Bacasız sanayi: Turizm
Beyaz altın: Pamuk
Altın perde: Tiyatro
Beyaz perde: Sinema
Beyaz cam: Televizyon
Beyaz iksir: Süt
Sihirli kutu: Televizyon
Yedinci sanat: Sinema
Beyaz zehir: Eroin
Derya kuzusu: Balık
Delikli demir: Tüfek
Evin direği: Baba
Ata sporu: Güreş
Altın bilezik: Sanat
Kara elmas: Kömür
Hayat arkadaşı:
Filenin sultanları: Bayan basketbol takımı
On iki dev adam: Erkek basketbol takımı
Avrupa fatihi: Galatasaray
Kara kartal: Beşiktaş
Sarı kanarya: Fenerbahçe

Cümle İçerisinde Geçen Dolaylama Örnekleri

Minik serçe yine ağlattı sevenlerini. 
Bir dünya rekoru daha geldi cep herkülünden.
Büyük kurtarıcı çağdaşlaşmayı her zaman bu millete bir hedef olarak göstermiştir.
Kara kıtanın masum çocukları bir kuru ekmeğe muhtaçtır.
Yedi Tepeli Şehir asırlarca kimleri ağırlamadı ki…
Peygamberler şehri yazın ziyaretçi akınına uğrar.
Yavru vatan büyük seçimini bir gün yapacak. 
Bu yıl kuraklığın etkisiyle tahıl ambarımız hayal kırıklığı yarattı.
Güller diyarında yıllar önce bir çağın aydınlatıcısı yaşamış.
Kızıl gezegeni bir gün hepimiz seveceğiz.
Takımımızın file bekçisi olmasaydı dağılıp giderdik.
Bir türlü meşin yuvarlakla buluşturamadılar onu, arkadaşları.
Beyaz altın bu yıl para etmiyor.

Uyarı: Beyaz altın her cümlede dolaylama olmayabilir. "Kuyumcudan beyaz altın aldı." Bu cümledeki beyaz altın dolaylama değildir.

Yine altın perdede en büyük ödülü aldı.
Beyaz perde yakında izleyicileriyle buluşacak.
Gençlerimizi geleceğin altın sayfalarıyla buluşturmak istiyorsak beyaz zehir belasından uzak tutalım.
Herkes heyecanla derya kuzularının hareketlerini izliyordu.
Ah anam evimizin direği hastalanmış, perişan olduk gayrı!
Geleneksel ata sporu için bütün şehirlerimizde çalışma yapılacak.
Nice ocakları söndürdü kara elmas denilen bela.
Sihirli kutu çağımızda zaman hırsızı rolüne bürünmüş. ("sihirli kutu"nun dolaylama olabilmesi için televizyon anlamında kullanılması gerekir.)
Kimseye yem olmaz mekânında ormanlar kralı.
Hayat arkadaşını k
ısa zamanda kaybedince yıkılmıştı.
Filenin sultanları yine yaptı yapacaklarını.
Herkes bugünlerde on iki dev adamı konuşuyor.

Uyarı: Yukarıdaki örneklerden de anlaşıldığı üzere dolaylamayı oluşturan sözcükler arasına hiçbir noktalama işareti konulmaz.

Ayrıca bakınız

A. Anlam Bakımından Sözcükler

B. Sözcüklerde Anlam İlişkileri

C. Sözcüklerde Anlam Olayları
Dolaylama

D. Anlam Değişmeleri

E. Sözcük Anlamı ile İlgili Bazı Terimler

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder