Satirik Şiir

SATİRİK ŞİİR

Toplumun, kişilerin veya bir olayın kusurlu ve gülünç yönlerini alaycı ve iğneleyici bir dille işleyen şiirlere satirik şiir denir. İnançların aksayan tarafları, yöneticilerin becerisizlikleri, kendilerini fazlaca beğenmelerini yermek için de satirik şiirler kaleme alınır. Satirik şiirlerde iğneleyici bir anlatım esastır. Satirik şiirde öğretici özellikler de ön plandadır. Bu şiir türünü öğretici şiirler içerisinde değerlendirenler bile vardır. Bu şiirlerde açık ve net bir eleştiri söz konusu olduğu için bu şiirler ayrı bir şiir türü olarak değerlendirilir. Halk edebiyatında "taşlama", Divan edebiyatında "hicviye" Çağdaş yani günümüz Türk edebiyatında ise "yergi" adıyla anılır.

Edebiyatımızda Nef'i, Şeyhi, Bağdatlı Ruhi, Seyrani, Kazak Abdal, Neyzen Tevfik, Ziya Paşa, Orhan Veli satirik şiirin önemli temsilcileridir.

Satirik Şiir ile İlgili Örnekler

Örnek 1

HAN-I YAĞMA

Bu sofracık efendiler ki yenmek üzere tam hazır,
Huzurunuzda titriyor- şu milletin hayatıdır;
Şu milletin ki mustarip ve ölmeden ağır ağır
Fakat sakın çekinmeyin, yiyin, yutun hapır hapır
Yiyin, efendiler, yiyin bu han-ı iştiha sizin
Doyunca, tıksırınca, çatlayıncaya kadar yiyin!

Tevfik Fikret

Açıklama: Toplumun, kişilerin veya bir olayın kusurlu ve gülünç yönlerini alaycı ve iğneleyici bir dille ele alıp işleyen şiirlere satirik şiir denir. Tevfik Fikret, yukarıdaki şiirde devrin yöneticilerini amansız bir şekilde eleştirmiştir. Özellikle "Yiyin, efendiler, yiyin bu han-ı iştiha sizin / Doyunca, tıksırınca, çatlayıncaya kadar yiyin!" dizeleri şiirdeki yergiyi ön plana çıkarmaktadır. Şiir, satirik şiir özelliğini göstermektedir.

Örnek 2

İNSAN BEĞENMEZ

Ormanda büyüyen adam azgını
,
Çarşıda
, pazarda insan beğenmez.
Medrese kaçkını
,  softa bozgunu
Selâm vermek için kesan beğenmez…

Elin kapısında karavaş olan
,
Burunu sümüklü
, gözü yaş olan,
Bayramdan bayrama bir tıraş olan
Berbere gelir de dükkân beğenmez.

Âleme ta'n eder yanına varsan
,
Seni yanıltır bir mesele sorsan
,
Bir cim çıkmaz eğer karnını yarsan
,
Câmîye gelir de erkân beğenmez.

Dağlarda kırlarda gezen bir Yörük
,
Kimi tımar
, sipah, kimisi bölük,
Bir elife dili dönmeyen hödük
,
Şehristana gelir
, ezan beğenmez.

Bir çubuğu vardır gâyet küçücek
,
Zu'm-u fâsidince keyf getirecek.
Kırık çanağı yok ayran içecek
,
Kahvede fağfûrî fincan beğenmez.

İş gelmez elinden gitmez bir kâre
,
Aslında neslinde giymemiş hâre.
Sandığı gömleksiz duran mekkâre
,
Bedestene gelir
, kaftan beğenmez.

Kazak Abdal söyle bu türlü sözü
,
Yoğurt ayran ile hâllolmuş özü
,
Köyden şehre inse bir köylü kızı
İnci-yakut ister
, mercan beğenmez.

Kazak Abdal

Açıklama: Kazak Abdal, satirik şiirin önemli temsilcilerinden biridir. "İnsan Beğenmez" şiiri edebiyatımızda satirik şiirin önemli belki de en önemli örneğidir. Şair, bu şiirde "sonradan görme kişileri" şiddetli ve iğneleyici bir dille eleştirmektedir. Bütün bunlar da satirik şiirlerin özellikleri arasında yer alır.

Örnek 3

KUYRUKLU ŞİİR

Uyuşamayız, yollarımız ayrı;
Sen ciğercinin kedisi, ben sokak kedisi;
Senin yiyeceğin kalaylı kapta;
Benimki arslan ağzında,
Sen aşk rüyası görürsün, bense kemik.

Ama seninki de kolay değil kardeşim,
Kolay değil hani,
Böyle kuyruk sallamak Tanrının günü.

Orhan Veli Kanık

Açıklama: Şiir, bir kişinin kusurlu ve gülünç yönlerini alaycı ve iğneleyici bir dille işleyen bir şiirdir. Şiirde bir eleştiri söz konusudur. Şiirdeki dil ve anlatım da bunu desteklemektedir. 

Örnek 4

Köy sallanır güldüğünde
Cin çarpılır değdiğinde
Beleş sofra gördüğünde
Yumuluyor ölmüş gibi


Âşık Kul Mahmut

Açıklama: Şair, yukarıdaki dörtlükte bir kişiyi oldukça sert bir şekilde yermektedir. Şiirin bütün dizelerinde bu durum görülmektedir. Şiirde eleştiri ve iğnelemenin olduğu asıl dizeler ise "Beleş sofra gördüğünde / Yumuluyor ölmüş gibi" dizeleridir. Şiir, bu sebeplerle satirik şiirler içerisinde yer alır.

Örnek 5

Kime sordumsa seni doğru cevap vermediler; 
Kimi alçak, kimi hırsız, kimi deyyus dediler...
Künyeni almak için
, partiye ettim telefon:
Bizdeki kayda göre
, simdi o mebus dediler!..

Neyzen Tevfik

Açıklama: Şiirde geçen "alçak, hırsız, deyyus" sözcükleri bize şiirin türü hakkında bir ipucu vermektedir. Şiirin genelinde bir milletvekili tipi eleştirilmektedir. Şair, amansız bir şekilde, apaçık olarak düşüncelerini işlemiştir. Şiirdeki bu sözcükler, şiirin dil ve anlatımı şiirin satirik şiir olduğunu gösterir.

Örnek 6

Köyümün malı ganimet
Çalan diyor velinimet
Han hırsızlara emanet
Bak şu işe muhtar emmi


Âşık Akçay

Açıklama: Şiirdeki hakim bakış açısından da şiirin türü belirlenebilir. Şiirde geçen "çalmak, hırsız" sözcükleri az da olsa şiirin türü hakkında bir ipucu vermektedir. Şiirde, köyde yaşayanlar apaçık bir şekilde eleştirilmiştir. Bu şiirde amaçlanan da olumsuzluğu ortadan kaldırmaktır. Bu sebeplerle şiir, satirik şiirler içerisinde yer alır.

Örnek 7

Söylersin de söz içinde şaşmazsın
Helâli haramı yersin seçmezsin
Nasibin kesilir de sular içmezsin
Akar çaylar senin olsa ne fayda

Pir Sultan Abdal

Açıklama: Divan şiiri geleneği içerisinde Pir Sultan Abdal önemli bir yergi şairi olarak ön plana çıkar. Şair, bu şiirde de açık ve sade bir anlatımla bir eleştiride bulunmuştur. İğneleyici anlatımın ön planda olduğu bu şiir de satirik şiirler içerisinde yer alır.

Örnek 8

Bir arzuhal yazsan makama varsan
Ağlasan derdini davanı sorsan
Ağır hasta olsan hekime varsan
Yarana bir ilaç sürmez parasız.


Yahya Kemal Beyatlı

Açıklama: Yahya Kemal, bu şiirde bir dönemdeki anlayışı yermektedir. "Rüşvet" olgusu bu şiirde ön plana çıkmıştır. Şair, iğneleyici bir anlatımla düşüncelerini dile getirdiğinden şiir, satirik şiir olarak değerlendirilir. 

Örnek 9

Benim bu gidişe aklım ermiyor
Fukara halini kimse sormuyor
Padişah sikkesi selam vermiyor
Kefensiz kalacak ölümüz bizim

Serdari

Açıklama: Toplumun, kişilerin veya bir olayın kusurlu ve gülünç yönlerini alaycı ve iğneleyici bir dille işleyen şiirlere satirik şiir denir. Şerdari de bu şiirde açık ve sade bir dille bir eleştiride bulunmuştur. Bütün bu özellikler şiirin satirik şiir olduğunu göstermektedir.

Ayrıca bakınız

Satirik Şiir

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder