Karacaoğlan (1606-1679)

KARACAOĞLAN (1606-1679)

karacaoglanAsıl adı Hasan olan Karacaoğlan Çukurova'da doğmuştur. Çukurova ve Toroslar bölgesinde Varsak Türkmenleri içinde yetiştiği söylenir. 16. ve 17. yüzyılda yaşadığı sanılan Karacaoğlan, saz şiirinin en ünlü şairi kabul edilir.

Karacaoğlan, aşk ve doğa denilince aklımıza gelen şairdir.  Elinde sazı ile Anadolu'yu karış karış dolaşarak insan sevgisini, doğa güzelliklerini şiirlerinde işlemiştir. Aşk ve doğa, şiirlerinin asıl kurgusunu oluşturur. Şiirlerinde tasavvufi düşünce yer almayıp ayrıca din dışı, aşk, gurbet, ölüm, güzellik gibi konulara yer vermiştir. Karacaoğlan, bütün şiirlerini din dışı konularda yazmıştır. Özellikle doğup büyüdüğü göçebe topluluk ve bu topluluğun yaşantı, gelenek ve görenekleri onun şiirlerinin asıl kaynağını oluşturur.

Koşma, semai, varsağı nazım biçimini çok fazla kullanmıştır. Şiirlerini hece ölçüsü ve konuşma dili ile oluşturan Karacaoğlan aruz ölçüsünü ise hiç kullanmamıştır. Şiirlerini hece ölçüsünün 11'li (6+5) ve 8'li (4+4) kalıplarıyla oluşturmuştur. Halk şiirinde geleneksel olarak kullanılan yarım uyak ve redife de zaman zaman başvurmuştur. Yine halk şiirinde ölçüyü tutturmak için başvurulan hece düşmeleri de şiirlerinde rastlanılan bir unsurdur. Kendi ismini bile "Karac'oğlan" şeklinde yazarak şiirlerinde hece ölçüsünü tutturmaya çalışmıştır.

Karacaoğlan'ın şiirlerinde sade, duru, canlı, süsten ve gösterişten uzak, samimi ve lirik bir anlatım vardır. Üslup ve söyleyişinde özgündür. Doğa benzetmeleri eserlerinde sık sık görülür.  Yer yer Arapça ve Farsça sözcükleri de kullanan Karacaoğlan, şiirlerinde yöresel sözcükleri çok fazla kullanır. Halk şiirinin en büyük şairi sayıldığından sonraki halk şairlerinin üzerinde de etkili olmuştur. Günümüzde de şiirleri çalınıp söylenmektedir. "Nemçe Destanı", varsağıları ile lirik şiirleri başlıca eserlerini oluşturur.

Şiirlerinde gerçeklik ön plandadır. Şiirlerinde işlenen aşk somut, maddi aşktır. Sevgili olanların isimleri ilk kez Karacaoğlan'ın şiirlerinde dile getirilir: Zeynep, Elif, Esma, Hatice, Hürü, Döndü… Karacaoğlan, bir şekilde bu kadınların hepsine farklı bir ortamda vurulur. Güzele, güzellere, zevke olan düşkünlüğü ile Divan şairi Nedim'i anımsatan Karacaoğlan, gönlünü sadece bir kişiye bağlamanın ve bir kişi ile eğlenmenin yanlış olduğunu düşünmüştür.

Karacaoğlan'ın büyüklüğünden yararlanmak isteyen âşıklar çeşitli yollarla Karacaoğlan'ı ve şiirlerini memleketlerine götürmüşler ve bu mahlası kullanmışlardır. Bu yerleşim yerleri Karacaoğlan'ı kendi yerleşim yerinde kabul ettiklerinden gerek yurt içinde gerekse yurtdışında Karacaoğlan mahlaslı birçok âşık ortaya çıkmıştır. Azerbaycanlı Karacaoğlan, Türkmenistanlı Karacaoğlan, Yozgatlı Karacaoğlan gibi.

Âşık Garip, Köroğlu, Kul Mehmet, Öksüz Dede etkilendiği kişilerin başında gelir. Karacaoğlan, ayrıca şiirleri ve sanatıyla Âşık Ömer, Gevheri, Dadaloğlu, Bayburtlu Zihni, Dertli, Seyrani, Ruhsati başta olmak birçok halk şairi üzerinde derin etki bırakmıştır. Sonraki dönemlerde özellikle de Cumhuriyet Dönemi'nde Rıza Tevfik Bölükbaşı, Faruk Nafiz Çamlıbel, Ahmet Kutsi Tecer, Behçet Kemal Çağlar ve Cahit Külebi olmak üzere birçok sanatçıyı etkilemiştir. Âşık Edebiyatı'nın şiir deryası olarak bilinen Karacaoğlan'ın günümüze dek beş yüzün üzerinde şiiri miras bıraktığı bilinmektedir. Karacaoğlan'ın birçok şiiri bestelenmiştir. Nüzhet Ergun şiirlerini ilk kez derleyip yayınlayan kişidir.

Karacaoğlan'ın Şiirlerinden Örnekler

Örnek 1

YÜRÜ BİRE YALAN DÜNYA

Yürü bire yalan dünya
Sana konan göçer bir gün
İnsan bir ekine misal
Seni eken biçer bir gün

Ağalar içmesi hoştur
O da züğürtlere güçtür
Can kafeste duran kuştur
Elbet uçar gider bir gün


Yerimi serin bucağa
Suyumu koyun ocağa
Kafamı alın kucağa
Garip anam ağlar bir gün


Yeryüzünde yeşil yaprak
Yer altında kefen yırtmak
Yastığımız kara toprak
O da bizi atar bir gün


Bindirirler cansız ata
İndirirler tuta tuta
Var dünyadan yol ahrete
Yelgin gider salın bir gün



Karac'oğlan naaşıma
Çok işler geldi başıma
Mezarımın baş taşına
Baykuş konar öter bir gün

Karacaoğlan

Örnek 2

ALA GÖZLERİNİ SEVDİĞİM DİLBER

Ala gözlerini sevdiğim dilber
Göster cemalini görmeye geldim
Şeftalini derde derman dediler
Gerçek mi sevdiğim sormaya geldim


Gündüz hayallerim gece düşlerim
Uyandıkça ağlamaya başlarım
Sevdiğim üstünde uçan kuşların
Tutup kanatların kırmaya geldim


Senin aşkların gülmez dediler
Ağlayıp yaşını silmez dediler
Seni bir kez saran ölmez dediler
Gerçek mi efendim sormaya geldim


Senin işin yiyip içmek dediler
Yaren ile konup göçmek dediler
Göğsün cennet koynun uçmak dediler
Hak nasip ederse görmeye geldim


Mail oldum senin ince beline
Canım kurban olsun tatlı diline
Aşık olup senin hüsnün bağına
Kırmızı güllerin dermeye geldim


Karac'oğlan der ki işin doğrusu
Gokte melek yerde huma yavrusu
Söyleyim ben sana sözün doğrusu
Soyunup koynuna girmeye geldim


Karacaoğlan


Örnek 3

DELİ GÖNÜL

Deli gönül gezer gezer gelirsin
Arı gibi her çicekten alırsın
Nerde güzel görsen orda kalırsın
Ben senin derdini çekemem gönül


Santur mu istersin saz mı istersin
Ördek mi istersin kaz mı istersin
Tomurcuk memeli kız mı istersin
Ben senin derdini çekemem gönül


Çıkıp yücelere bakmak istersin
Coşkun sular gibi akmak istersin
Her güzelle yatıp kalkmak istersin
Ben senin derdini çekemem gönül


Karac'oğlan der ki okuyam yazam
Keleş değilim ki kervanlar bozam
Giyinem kuşanam bir hosça gezem
Ben senin derdini çekemem gönül


Karacaoğlan

Örnek 4

ELİF

İncecikten bir kar yağar
Tozar Elif Elif diye
Deli gönül abdal olmuş
Gezer Elif Elif diye


Elif'in uğru nakışlı
Yavru balaban bakışlı
Yayla çiçeği kokuşlu
Kokar Elif Elif diye


Elif kaşlarını çatar
Gamzesi bağrıma batar
Ak elleri kalem tutar
Yazar Elif Elif diye


Evlerinin önü çardak
Elif'in elinde bardak
Sanki yeşil başlı ördek
Yüzer Elif Elif diye


Karac'oğlan eğmelerin
Gönül sevmez değmelerin
İliklenmiş düğmelerin
Çözer Elif Elif diye

Karacaoğlan

Örnek 5

GEL

Bağlandı yollarım, kaldım çaresiz
Gayri dünya bana aralandı gel
Derildi defterim artsız arasız
Üst üste dizildi sıralandı gel


Yâri görse idim haftada ayda
Sevip ayrılmaktan ne buldum fayda
Azrail göğsümde canım hay hayda
Ciğerimin başı yaralandı gel


Karac'oğlan der ki başa yazıldı
Gözüm yaşı ceyhun oldu süzüldü
Kefenim biçildi, kabrim kazıldı
Mezarımın üstü karalandı gel


Karacaoğlan

Örnek 6

ALA GÖZLÜM BEN BU İLDEN GİDERSEM

Ala gözlüm ben bu ilden gidersem
Zülfü perişanım kal melil melil
Kerem et aklından çıkarma beni
Ağla gözyaşını sil melil melil

Yeğin ey sevdiğim sen seni düzet
Karayi bağla da beyazı çöz at
Doldur ver badeyi bir daha uzat
Ayrılık şerbetin ver melil melil


Elvan çiçeklerden sokma başına
Kudret kalemini çekme kaşına
Beni unutursan doyma yaşına
Gez benim aşkımla yar melil melil


Karac'oğlan der ki ölüp ölünce
Ben de güzel sevdim kendi halimce
Varıp gurbet ele vasıl olunca
Dostlardan haberim al melil melil


Karacaoğlan

Örnek 7

YEŞİL BAŞLI GÖVEL ÖRDEK

Yeşil başlı gövel ördek
Uçar gider göle karşı
Eğricesin tel tel etmiş
Döker gider yâre karşı


Telli turnam sökün gelir
İnci mercan yükün gelir
Elvan elvan kokun gelir
Yâr oturmuş yele karşı


Şahinim var bazlarım var
Tel alışkın sazlarım var
Yâre gizli sözlerim var
Diyemiyom ele karşı


Hani Karac'oğlan hani
Veren alır tatlı canı
Yakışmazsa öldür beni
Yeşil bağla ala karşı


Karacaoğlan

Örnek 8

AŞAM DEDİM KARLI DAĞIN BAŞINDAN

Aşam dedim, karlı dağlar başından
Yüce dağlar koç yiğide dağ m'olur
Ağrır bedenim, sızlar yaralarım
Bu yarayı çeken yiğit sağ m'olur


Sıra sıra dikemedim söğüdü
Ben başıma veremedim öğüdü
Elleri göğsünde görün yiğidi
Yiğit mağrur gezmek ile bey m'olur


Ögüt versen, bana öğüt kâr etmez
O yârin hayali karşımdan gitmez
Kementle bağlasam, kolun bağ tutmaz
Yârin zülüfünden özge bağ m'olur


Karac'oğlan der ki, fani dünyadan
Korkmaz mısın haram ile zinadan
Ayırır seni anan babandan
Gurbet ile düşen yiğit sağ m'olur


Karacaoğlan

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder